(A que puido ser, a que foi e a que hai...)
(Continuación)
Deste
relato e dos que seguen compre facer algún comentario, puntualización ou mesmo
contestar a algunhas preguntas como:
Cal
era a súa relación/dependencia con Fernando de la Rúa? Para responder a isto
habería que botar man da psicoloxía e logo especular cunha morea de factores
que se intúen na biografía de Fernando de la Rúa, como o carácter dominante,
ambición de posuír etc. Para ser máis precisos remitireime á documentación
anterior á manexada ate agora, como pode ser unha actuación ante notario
en 1680 na que Melchor de Mondragón urxe a Fernando de la Rúa a buscar mestres,
carpinteiro e canteiro, presupostar e contratar con eles as obras da “casa vella dos curas” de Coiro
(reitoral). Fíxose todo ante o escribán Juan Fernández: Exhorto, presentación
dos mestres de obras, presuposto e contratación da obra e case todo da man de
Fernando de la Rúa...
“... a quien biene cometido pa que cumpla
con su honor llamando para la abaliaon que se manda, pedreros,
carpinteros para qe la miren, midan y tacen su valor estimaon
an si de piedra como de madera sumándole pa ello juramto
que hizo por su mo dho Comissario dixo que lo obedece…”6.
Para
comprender un pouco todo isto lembremos que Fernando de la Rúa era non só cura
abade da parroquia veciña senón tamén persoa poderosa e temida, con status
elevado, con moitas posesións nas Rías Baixas (o que tamén pode traducirse en
intereses). E no caso concreto do lugar de Coiro que nos atinxe posuía pazos
(Leirachán e A Retirosa), granxas e casas coas correspondentes terras de
cultivo e monte. Pero o que mellor nos aclara e xustifica o papel de De la Rúa
é que era o posuidor da sexta parte do beneficio curado da parroquia de Melchor
de Mondragón.
E
agora quizais sexa o momento de preguntarse, construíron ou non a capela
dedicada aos Santos Reis no lugar das Besadas ou Abesadas? A resposta é que
neses termos non. Mais habería que matizar algunha cousa... a capela acabou
facéndose con fundación en abril de 1704,
no lugar “da
Sobreportela da Magdalena” que
coincide coa zona das Bessadas, polo
escribán Diego Ramírez Montejano cando, xa viúvo, estaba a vivir cunha neta de
Fernando de la Rúa,
Bernarda de la Rúa Freire,
coa que tivo de 1698 a 1703 catro fillas, e coa que casaría en 1706,
pasando a ser señores da casa de Leirachán.
Sinalar
que a capela a puxo Diego Ramírez Montejano baixo a advocación, non dos Stos
Reis,
senón dun grupo de santos/a:
“San Diego, de
mi nombre, San Caetano, Santa Barbara, San Marco, San Guillermo abogado de la
nieblas y truenos por los muchos que suceden en el contorno y ocasionan una
gran perdida de frutos, por quien tengo particular debocion de fabricar, hacer y
fundar una capilla de advocación de dhos santos...”
Cada
un tiña unha misa anual e, a partir de 1710,
ao regular como sería o padroado entre os seus herdeiros e dándose certas
circunstancias
aparece, por vez primeira con referencia a esa ermida, o nome de S. Cosme:
“sean
obligados anualmente mandar decir en la dha capilla otra misa rezada a onor del
glorioso ssn dn Cosme cuya imagen se alla en dha
capilla...”8.
Co
tempo, cumprindo as mandas do fundador, quedou no imaxinario popular como a
capela de San Cosme, baixo a advocación dos irmáns Cosme e Damián.
Quixera
desmentir un erro transmitido de boca en boca no cal se atribuía á capela do
Stos Reis de Bueu e á da catedral de Colonia (Alemaña) a exclusividade[10] na advocación a ditos personaxes.
Ante iso dicir que mesmo en España, son moitas
as capelas e igrexas consagradas aos mesmos.
Citarei,
a modo de exemplo, algunha:
 |
| Fanlo |
Igrexas:
·
Na provincia de Huesca: no
pobo de Javierrelate (Caldearenas), a de Fanlo (Barbastro), de Ara (Jaca), La
Hoz de Jaca ...
·
En Castellón: a de
Calstellnovo (fundada polos Borjas)...
·
Valencia: á da Praza da
Constitución, a de Benissanó ...
 |
| Javierrelate |
Capelas
dentro de igrexas ou conventos:
·
En Burgos: Santo Domingo de
Silos
·
La Orotava (Tenerife): No
templo da parroquia da Orotava.
·
Madrid: Congregación das
Bernardas...
E
así poderíamos seguir con máis. Tamén por América, sobre todo en México: como
Cajititlán (Tlajomulco de Zúñiga-Guadalajara), Tetela del Monte (Cuernavaca), Metztitlán
(Hidalgo), Tupátaro..., ou en Perú como Andahuaylillas
etc.
Logo
que fai que a de Bueu sexa única? A parte da súa iconografía mariñeira, o seu
deseñador, o seu pequeno tamaño é a súa dedicación exclusiva aos Reis Magos.
Nota: Aproveito para
felicitar e poñer en valor á Asociación Santos Reis pola potenciación da
cultura e patrimonio no mantemento e arranxo da capela como da recuperación das
dúas misas cantadas (6 de xaneiro e Ascensión), reparto da “parva” que na actualidade consiste en
repartir gratuitamente roscón con chocolate quente, exposicións etc.
