01/03/21

Nestes tempos de confinamento moitos botan de menos un paseo polas vilas da irmá Portugal. Dende aquí, un saúdo e os mellores desexos aos amigos portugueses.

Certo é que estes días, de finais de febreiro, véñenme a memoria os preciosos azulexos de Póvoa de Varzim nos que algunhas das composicións reflicten o que sería a segunda das maiores traxedias da pesca no mar do litoral portugués[1]. E Bueu, porto mariñeiro agochado nunha ría, que está lonxe do cotiá das embarcacións de baixura portuguesa, unhas 68 millas náuticas, que ten que ver con esta desgraza? Pois moito, e na súa mellor carta de presentación, como porto de acollida. Pero non adiantemos acontecementos, e fagamos un pequeno resumo do acontecido...

Fixo antonte 192 anos, o 27 de febreiro de 1892 “ficará dolorosamente assignada para as populações marítimas da Povoa de Varzim e da Affurada, pela horrorosa hecatombe que se deu em resultado da tempestade que se desencadeou n’aquelle día e que causou a morte a dezenas de pescadores, que tinham ido procurar na labutação do mar, o sustento dos seus[2]

A descricións na prensa escrita desta terrible traxedia están cargadas de palabras de prantos, salaios, queixumes e de moita dor reflexo do vivido por aqueles días nas praias desta costa portuguesa lugares dende onde se podía observar a desesperación das tripulacións por chegar a lugar seguro e aos que o mar ía engulindo. “A desolação é indescriptivel. Aos rugidos do temporal ouvem-se os gritos afflictivos das mulheres que se reuniram na praia... [...] Dos quarenta barcos que sahiram da Póvoa e dos seis que partiram da Affuradanaufragaron nove cun total de 105 tripulantes afogados (“mais 3 em resultado dos ferimentos que receberam”). O resto das embarcacións arribaron cara a distintos portos portugueses (Vila do Conde, Leixões, Viana e Esposende) ou galegos como Vigo (3), Baiona (4), A Garda (1) e BUEU (5). Como poden ler “chegaron a BUEU” 5 embarcacións (6, di algunha revistas portuguesas da época)[3].

Tal e como lemos no diario de Lugo, El regional que á súa vez recolle do Diario de Pontevedra dando o nome de cinco patróns dos barcos portugueses (“Juan Praga, Joaquin Mitra, Juan Lima, Manuel Mayo Nobo y Manuel Reigosa”) e indicando que o número de tripulantes eran 111.


Como non podía ser doutro xeito todos foron aloxados e coidados polos nosos veciños, logo telegrafiaron ás súas familias e ao cónsul portugués en Vigo. Cando mellorou o tempo puideron regresar ao seu país e o fixeron por terra. E que pasou coas embarcacións? Segundo recolle o Diario de Avisos de la Coruña veu un remolcador portugués ata Vigo para recollelas e trasladalas ata Póvoa de Varzim.

 

Nota: Cando pasedes pola vila de Póvoa de Varzim acercádevos á entrada do Porto de mar (fronte ao Casino) a contemplar o mural de azulexos e buscade os que se refiren a esta traxedia pero tamén podedes mirar a igrexa de Nossa Senhora da Lapa que está, fronte ao mesmo porto, a uns 700 metros en dirección a Vila do Conde e nela o peculiar faro testeiro da igrexa e un panel conmemorativo a este evento.

... e lembrade que chegaron a Bueu...



[1] A maior deuse na rexión de Matosinhos/Leixões, o 2 de decembro de 1947, onde houbo un grande temporal que colleu á flota de traíñas no mar e afundiu algunhas delas, perecendo 152 mariñeiros. Número grande pero alonxado aos 322 náufragos na galerna que no Cantábrico se deu no “Sábado de Gloria” do 1878.

[3] Sinalar que o xornal A Independencia de Póvoa de Varzim do 6-3-1892 informa como poboación de acollida Vilagarcía de Arousa e ata nomea ao patrón Juan Praga. Esta noticia fixo que nos actos de conmemoración do centenario da evocación da traxedia estivesen unidas Póvoa de Varzim e Vilagarcía de Arousa. Incompresiblemente non houbo, que eu saiba, referencia alguhna aos pobos receptores mencionados nos xornais españois e portugueses. Curioso que se poña, no folleto anunciador da homenaxe, a portada (e non o texto) da revista ilustrada portuguesa “Occidente” que cubriu monográficamente a noticia e non cita para nada a Vilagarcía (nin Vilanova), e sí ás demáis, Bueu, Vigo, A Garda e Baiona.



01/02/21

 Salvador Avilleira Estévez de Cela, pero domiciliado na Graña, achégase ben cedo, ás sete da mañá do día 7 de maio de 1895, ao xulgado municipal para manifestar que o seu veciño, dono da Casa do Casal, Don José Joaquín de Aldao e Sarmiento[1], falecera ás catro da mañá a consecuencia dunha nefrite,  á idade de 64 anos. E o cemiterio onde ía ser enterrado sería o civil da cidade de Pontevedra de onde era natural.

O finado, fillo de D. Esteban de Aldao e Aymerich e a súa segunda muller, Rita Sarmiento e Salazar tamén era tío avó do polígrafo Víctor Saiz Armesto...

Ata aquí todo sería un deceso normal sen máis relevancia que a dor dos seus achegados e amigos. Pero moitas veces os ‘salvapatrias’ poñen por diante das Liberdades ou da capacidade que temos as persoas de decidir aquilo que nos é propio, os seus credos que aínda que respectables, son os seus.

Sen querer entrar en disquisicións, lean o que do enterro do veciño de Bueu, José Joaquín de Aldao publicou o xornal pontevedrés «La Lealtad Gallega»(8-5-1895 p.3), que se definía como “tradicionalista e órgano do partido carlista da provincia”:
La Lealtad Gallega 8-5-1895 p.3



[1] Para coñecer máis deste personaxe podedes acceder ao libro e anexo, “De los Aldao a los Nuño” que sobre a familia dos Aldao están publicados na miña web ( https://descubrobueu.wixsite.com/bueu/nnunhomiguel ) polo autor Miguel Ángel Nuño Vázquez-Garza, que é tamén descendente de Joaquín Aldao Sarmiento. Dicir que na actualidade ten inéditos outros volumes que amplían a historia familiar.

01/01/21

  Nestes tempos, observamos que repetidamente os medios de comunicación poñen o punto de mira nas festas ilegais que proliferan por toda a xeografía do noso país como unha causa máis, das relevantes, que permiten transmitir o virus que a un grande número de cidadáns lles sega a vida.

Sen entrar, polo de agora, en disquisicións nin polémicas ateigadas de racionalidade ou, polo contrario, de impulsos viscerais só se me ocorre unha palabra: Sentidiño!

Para relaxar un pouco a crispación a que estas actitudes dan orixe vou abrir a espita da historia e tratar de atopar no Bueu do pasado algún “cabreo” por  festas “non autorizadas”...

Nos dous testemuños que atopo coinciden  que están impregnados de moralidade inoportuna, superficial e inexacta. Poderíase seguir cualificándoos en función dos feitos, dos protagonistas. etc. pero deixemos que se esquezan do dito e cada lector saque as súas conclusións:

O luns 8 de decembro de 1924, día da Inmaculada Concepción, celébrase o fin dos traballos co liño, ‘o fiado’; atrás quedara  a sementeira, o ripado, mazado, espadelado, etc. e aínda faltará o ensarillado, o devanado e o tecido.

O fiado era unha operación esperada no traballo co liño que facían as mulleres coa roca e o fuso pois era momento de xuntanza e alegría a onde acudían tamén os mozos na procura de noiva. Era ocasión para as bromas, contos, chistes, cancións, bailes,... dependendo do lugar da fiada e da xuventude dos protagonistas da mesma.

A raíz da carta enviada polo Alcalde de Bueu, Luís Jesús Prieto García, á Secretaría do arcebispo de Santiago dando queixas do párroco de Cela pola denuncia desa fiada na que... Pero mellor transcribo a carta na que lle resposta a Secretaría arcebispal, que é clariña:

La Exma. Ilma Prma. el Arzobispo, mi Señor ha recibido la atenta comunicación del día 17 del corriente en que V.S. ser ha servido darme quejas del proceder observado por el Pbro. D. Juan Paz con motivo de la celebración de la “hilada” que tuvo lugar la noche del 8 de diciembre último en un local de la parroquia de Sta. María de Cela, y bien informado acerca de lo ocurrido, me mandó contestarle diciéndole que el denunciado, lejos de merecer reprensión, es digno de alabanza, pues el hecho de haber sido clausurado dicho local por orden del Ilmo. Sr. Gobernador de la provincia con imposición de multa pecuniaria demuestra palmariamente que las protestas del Sr. Paz contra las reuniones y bailes inmorales que allí se celebraban, no eran exaltación nerviosa, sino solícita defensa de la moral ofendida de palabra y de hecho por los concurrentes a aquellas reuniones.”

A outra das festas denunciadas é na parroquia de Aldán, concello de Bueu, dado que é en decembro de 1839. Ao igual que a anterior vou transcribir a carta, xa que é bastante clara como para non apuntar máis explicacións, que do Goberno político de Pontevedra lle envían ao alcalde de Bueu, Manuel González Plá:

“En vista de cuanto V. me ha manifestado el 21 de noviembre último acerca de la resistencia de una de las hijas de Dn Pedro Bermúdez á concurrir a la casa de su párroco que la mandaba llamar para darle una corrección fraternal para evitar que se repitiese en la de su padre el escandaloso porte de incomodar al vecindario con el bullicio de bailes hasta horas muy altas de la noche, he resuelto que para castigo de la indicada desobediencia imponga V. y exija al D. Pedro Bermúdez la multa de ocho ducados que V. hará efectiva en la comisión pagaduría de este Gobierno político, apercibiéndole que si en lo sucesivo permite reuniones en su casa a deshoras de la noche será penado con mayor seguridad; y a V. prevengo preste el correspondiente auxilio al párroco y autoridades eclesiásticas cuando lo imploren para el desempeño de sus atribuciones.”