Representante de Bueu na Asemblea Republicana

A finais do s. XIX, máis concretamente  no comezo da primavera do ano 1897, e dentro dun proceso movilizador por distintas provincias e pobos de España, os republicanos da Provincia de Pontevedra celebraron unha Asemblea na cal os representantes de Pontevedra, Vigo, Vilagarcía, Ponteareas, do Campo (Marín), Mondariz e Bueu asinan os seguintes acordos: 

• Recoñecer como órgano na prensa á “La Unión Republicana” 

 

• Considerar bos e necesarios todos os procedementos de loita para conseguir a máis pronta instauración da República.

O que asinou por Bueu foi Domingo A. Tomé

El Liberal 22-3-1897 páx.2

Telleiras e calera de Beluso

Beluso tivo dende hai moito tempo tradición de telleiras. Numerosas foron as persoas, sobre todo mulleres, que traballaron nas mesmas. O barro sacábano da mesma zona[1] e a area da mesma praia.

As que coñecemos estában situadas nos arredores da Praia de Area de Bon. A máis antiga situadas nas veigas proximas ao sur da praia, cerca do río Lixó, que aínda se coñecen hoxe como “Forno de Tella” (na fotografía zona A).

A outra, máis recente, na zona norte da praia ao carón do río Mourazo (na fotografía zona B) pertencía ao Sr. José Ramos Crespo (casado con Eugenia Portela Castro) que tiña unha tenda-ferretería na rúa do Príncipe de Bueu (preto da entrada ao concello). Con posterioridade a telleira continuouna un empleado da mesma, José do Castro, ata que a actividade foi mermando por mor da competencia da industria da tella, sobre todo, de  O Porriño, que a fixo desaparecer.

Na zona entre a praia de Beluso e a Roiba no que logo foi salga primeiro e logo fábrica de conservas (con marcas como Pedra Blanca, SF…) de Salvador Ferradás o mesmo Sr. Ramos comezou  facendo tellas e logo baldosas. Segundo me contan polas noites lle roubaban moitas. Logo dedicou as instalacións á industria “calera”[2]. Parece que este intento empresarial non lle foi moi ben e tivo que emigrar. O fixo cara Estados Unidos.

---

[1] Nas veigas e tomadas que hai dende o Río Mourazo e o Lixó.

[2] Reseñar que hai constancia de entrada de cal de Bueu no porto de Vigo como o que recolle El Lloyd español do 1 de xuño de 1862 na súa páxina 2 que cita a entrada o 22 de maio da “Polacra Victoria, con cal, de Bueu”. Tamén quero agradecer aos informadores Srs. Millán (pai e fillo)

Patrón da arte recibe unhas labazadas...

Hío e Aldán segregáronse para pasar a pertencer a Cangas o 2 de marzo de 1873 pero a nivel xudicial en agosto do 1874 aínda seguía a pertencer ao concello de Bueu por isto, e por que a empresa que traballaban os protagonistas desta entrada tiña a súa sede en Bueu, é polo que o relato seguinte dilucídase no noso pobo.

Os feitos que imos narrar ocorreron na praia de Menduíña fronte á salgadeira da familia Bolíbar: 

Estando Francisco C. como patrón do arte ou xávega destinada á pesca da sardiña, da sociedade de Bueu, Bolíbar e Hijos en ocasión que estaba ao fronte de corenta homes que tiraban por unha arte de pescar, o día 23 de xullo de 1874, achegouse un fomentador, solteiro, chamado D. Enrique M., tamén de Aldán, e na presenza dun público numeroso, na praia de Menduíña, e sen motivo algún doulle de labazadas.

O agredido considera o acto grave polo que se ve na obriga, ao seu pesar, a demandar a un veciño seu con quen mantivo ata agora diverxencias grandes, aínda que noutra ocasión xa se vira por aquel ofendido de palabra que perdoou sen rancor; pero esta vez constituíu unha unha verdadeira afronta “para o que di polo seu carácter de encargado de varios xornaleiros e representante dunha respectábel casa. Tivo con todo a prudencia suficiente para evitar que houbese unha loita promovida por todos os homes que estaban ás súas ordes cos que se puxesen de parte do ofensor”.  O único que lle pide en acto de Conciliación é que “o inxúriante retráctese do feito executado e publicamente lle dea a debida satisfacción cal foi e o merece a ofensa”.

Como pode verse todo unha persoa exemplo do saber estar, da ponderación,  do sentido da responsabilidade, da mesura na palabra,... que non podía asinar por non saber...

A resposta da parte demandada foi que “que nada ten obxectar; que sendo improcedente este xuízo oponse a el e lle contestará no seu día [nunha instancia superior]”. 

Entroido en Bueu - 1904

Na tarde dese día recibimos a visita da comparsa Xograres.

José López

Esta afinada masa coral executou, entre outras pezas musicais, unha bonita muiñeira.

La Voz de Bueu envía á comparsa Xograres e especialmente ao seu director Sr. Estévez, expresivas grazas pola deferencia de que fomos obxecto.

*****

Nas últimas horas do domingo, varios mozos que ían nun coche diante da comparsa Aragonesa, no momento que pasaba o noso director preto desta colectividade, deron unha viva á VOZ DE BUEU, o que agradecemos , sentindo que non nos foi posible dada a aglomeración de xente que seguía naquel momento á comparsa Aragonesa- contestar con outra viva aos nosos distinguidos amigos.

Dende Bueu sentencian: O Liberalismo é pecado

Comezaba o ano 1901 e España tiña coma monarca Rexente a María Cristina de Habsburgo-Lorena e coma Presidente do Consello de Ministros ao conservador Marcelo Azcárraga. En Bueu o alcalde era Miguel Nogueira Fraguas e o xuíz de Paz o avogado Joaquín Pimentel dono do Pazo de Sta. Cruz. E como que a historia dos últimos séculos está salpicada de episodios máis ou menos virulentos na que a relixión está no epicentro da loita política polarizada, ao arredor destas datas, entre o conservadorismo^[1] e liberalismo^[2].

Calquera ocasión, calquera medio era aproveitado para a confrontación dialéctica e moito máis se estaban preto dunhas Eleccións Xerais como a que acabou co triunfo liberal de Sagasta (1901) e que en Bueu acendeu aos máis integristas^[3] que arroupados baixo as ideas de Cándido Nocedal e a revista El Siglo Futuro fan públicas, neste último medio, as súas ideas máis “clericais” e conservadoras tal como podemos ler facendo bandeira como máxima do título do libro de Sardá “El Liberalismo es pecado”:

---

[1] Tendencia política ou ideolóxica que defende a orde social, as ideas, os valores e as institucións tradicionais (RAG)

[2] Conxunto de doutrinas ou ideas que tenden a asegurar a liberdade política e de conciencia fronte ao poder do Estado (RAG)

[3] Xa dende finais do reinado de Isabel II.

Bueu: Tres días loitando coas ondas

 Foi a pasada semana de violentos temporais e apunto estiveron de perecer un pobre mariñeiro e tres criaturas, fillas súas, coas que saíra á pesca nun bote pequeno.

Sen poder regresar a Bueu nin arribar á illa de Ons, mantivéronse no mar, próximos á illa, pasando ímprobos traballos, achicando o bote noite e día, loitando coas ondas durante tres días.

Ao amainar un pouco o temporal, foi o vapor dos Srs. Massó a buscalos, traendo o bote a remolque, e aos case náufragos a bordo do vapor.

O mariñeiro que correu estas aventuras, é o coñecido, por Nacidas

Xentilicio de Bueu: “Bueuense” ou “Buenense”

Todos os dicionarios que coñezo de xentilicios^[1], onde aparece o do topónimo Bueu dan coma correcto o de bueuenses pero...

 ... hai anos que unha persoa preocupada pola cultura, veraneante primeiro e veciño noso despois, chamado D. Antonio Olea Casas me fixo partícipe ao través dun amigo común da súa inquedanza^[2] e das consultas á Real Academia Española da Lingua e á Real Academia Galega como máximas autoridades lingüísticas. Da Real Academia Galega non tivo resposta, que eu saiba, pero si da Real Academia Española da que adxunto copia da misiva e da contestación:

---

[1] Exemplo: “Diccionario de Gentilicios y Topónimos” de Daniel Santano y León (Edit. Paraninfo 1981 páx. 59),  no “Gentilicios españoles” de Tomás de la Torre Aparicio (Edit. Visión, 2006 na páx. 113) ou no “Diccionario ideológico de la lengua española” de Julio Casares (Gustavo Gili, 1992)

[2] Ata esas datas nos meus escritos utilizaba indistintamente “bueneses” ou “bueuenses” pero con dúbidas e temor pola posible incorrección dun dos termos. Desde aquela alterno os xentilicios pero gústame un pouco máis o de "bueuense". Cada quen que elixa!

---

Quen pon o cura de Bueu?

Hoxe, sen dúbida, a xerarquía eclesiástica da Dióceses de Santiago de Compostela mais cando nos primeiros días do mes de xaneiro de 1929 había que substituír a vacante do cura de San Martiño de Bueu, por falecemento do seu titular, D. Juan Martínez Casamande^[1], plantexouse a quen lle correspondía nomealo. Esta vez lle tocaba a pronunciación á Coroa xa que o Padroato do curato de Bueu dividíase en tres termos, para a súa representación: Un do marqués de Castelar, outro do convento de Armenteira e o terceiro do convento de Poio. Mais a raíz de extinguirse estes privilexios, por parte dos devanditos mosteiros^[2]. estes dous dereitos de representación pasaron á Coroa.

Esta noticia tamén é recollida en termos semellante polo xornal La Vanguardia do xoves 3 de xaneiro na súa páx. 12

---

[1] Morrera o 18 de novembro anterior aos 77 anos. Era natural de Sta Uxía de Ribeira. Na súa enfermidade e meses posteriores ao seu falecemento a parroquia era asistida polo cura D. Antonio Lojo Vidal. Ao longo de dous anos foron pasando curas, máis ou menos de forma provisional, ata que no decembro de 1930 xa temos ao lembrado por moitos D. Ángel Rama Lestón.

[2] Algún mosteiro xa desaparecido como comunidade, como o de Armenteira

Curiosidades arredor dos alcaldes de Bueu

- Os que máis anos estiveron de alcalde:

o    JOSÉ MARÍA MASSÓ GARCÍA, 32 anos, de 1939-1971

o    MANUEL FREIRE LINO, 12 anos, de 1983-1995

o    MIGUEL NOGUEIRA FRAGUAS, 10 anos (1894-95; 1897-1902; 1912-1914; 1920-1923)

- Alcaldes máis votados:

o   FÉLIX JUNCAL NOVAS (2011)         ….. 4.609 votos

o   TOMÁS BARREIRO SOTELO (1999) …. 3.522 votos

- Alcalde en varias lexislaturas/ocasións:

o   Máis de oito:

§  JOSÉ MARÍA MASSÓ GARCÍA (1939-1971)

o   En cinco:

§  FÉLIX JUNCAL NOVAS (2003-2004; 2007- 2011; 2011-2015; 2015-2019, 2019-) 

o    En catro: 

§  MANUEL GONZÁLEZ PLÁ  (1863-1865; 1867-1868; 1873-1877; 1887-1890)

§  MIGUEL NOGUEIRA FRAGUAS (1894-1895; 1897-1902; 1912-1914; 1920-1923) 

o    En tres:

§  JOSÉ RODRÍGUEZ ESTÉVEZ (1891-1894; 190-1906; 1914-1918)

§  MANUEL FREIRE LINO (1983-1987; 1987-1991; 1991-1995)

o    En dúas:

§  SALVADOR MARTY (1838-1839; 1854-1856)

§  NARCISO GALUP VERGÉS (1843; 1877-1883)

§  RAMÓN PLÁ AVALLE (1854; 1861-62)

§  MANUEL ANTONIO BARES (1862-1863; 1868-1869)

§  LUÍS JESÚS PRIETO GARCÍA (1924-1925; 1931-1934)

§  CAMILO DAVILA DAVILA (1925-1930; 1936-1937)

§  RAMÓN DOMÍNGUEZ FERRADÁS (1931; 1934-1936)

§  XOSÉ NOVAS PIÑEIRO (1979-1983;  1995-1999)

- Primeiro alcalde de Bueu: JUAN FONTENLA SOTELO

- Primeiro alcalde da democracia: XOSÉ NOVAS PIÑEIRO (1979-1983)

- Primeira alcaldesa: ELENA ESTÉVEZ FREIRE (2004-2007)

- Alcaldes Deputados Provinciais:

o   RAMÓN DOMÍNGUEZ FERRADÁS foi Presidente da Deputación

o   JOSÉ Mª MASSÓ GARCÍA foi Deputado no 1949-63

o   MANUEL FREIRE LINO foi Deputado Provincial (1987-1991).

- Pai e fillo alcaldes:

o    PERFECTO GARCÍA NOGUEIRA (1931) e PERFECTO GARCÍA LEMOS (1937-1939)

- Bisavó (2º avó) e bisneto alcaldes:

o    ALONSO ANTONIO AVILA Y LA CUEVA GUTIERREZ (1840-1843) de JOSÉ GÓMEZ DE LA CUEVA (JOHÁN CARBALLEIRA)  (1936)

- Tío e sobriño alcaldes:

o   AGUSTÍN PLÁ AVALLE (1856-1859) e RAMÓN PLÁ AVALLE (1854; 1861-62) eran tíos de  MANUEL GONZÁLEZ PLÁ (1837-1839;1863-1865; 1867-1868; 1873-1877; 1887-1890) 

o   JOSÉ MASSÓ FERRER (1890-91) tío de JOSÉ Mª MASSÓ GARCÍA (1939-1971)

o    MIGUEL NOGUEIRA FRAGUAS (1894-1895; 1897-1902; 1912-1914; 1920-1923)  tío de PERFECTO GARCÍA NOGUEIRA (1931) e  tío segundo de PERFECTO GARCÍA LEMOS (1937-1939)

- Irmáns alcaldes:

o    AGUSTÍN PLÁ AVALLE (1856-1859) e RAMÓN PLÁ AVALLE (1854; 1861-62).

o    AGUSTÍN GARCÍA PARADA (1910-1912) e JOSÉ GARCÍA PARADA (1918-1920)

- Eran curmáns:

o   FRANCISCO DOMÍNGUEZ CABANILLAS (1930-1931) e RAMÓN DOMÍNGUEZ FERRADÁS (1934-1936).

 (Non se trataban pero respectábanse moito. Anécdota: Na boda de Francisco todo o viño era das bodegas de Ramón (de Cela) pero este non asistiu a ela.