Bueu e o Ferrocarril

En xuño de 1888 o ministerio de Fomento inclúe no Plan Xeral a construción dun ferrocarril de vía estreita que partindo do porto de Bueu remate en Cangas do Morrazo.

Se nos remontamos ao ano 1904 algúns xornais coma “La Correspondencia Gallega“ (Diario de Pontevedra do 2-12-1904) fanse eco dos intereses para o pobo galego e, entre, eles está a do Ferrocarril para o “desenvolvemento de canto coa agricultura, o comercio á industria se refire”. Tanto é así que da fe dos proxectos dos ferrocarrís secundarios que deberían construírse en Galicia citando unha a unha ás comarcas nas que deberían levarse a acabo.
Case todos os proxectos quedan no esquecemento pero no ano 1946 atopámonos cun Concurso para dotar a Bueu dun Despacho Auxiliar de “encargos e mercadorías en grande e pequena velocidade entre a estación de Pontevedra” e Bueu.

E posteriormente nos anos cincuenta do século pasado aínda estaban polo labor os concellos afectados. Tal é o caso que xa no xuño do 1951 o concello de Bueu toma un acordo unánime a favor do proxecto:

No ano 1953 segue o liderado do concello de Cangas, na busca de solucións políticas, que segue a ser amparado polos alcaldes dos concellos limítrofes.

Ao final, como se pode constatar, só chegou a construírse decenios despois a liña de tren Pontevedra-Porto de Marín que sería inaugurada o 10 de xuño de 2002.

Utilizar a praia de Bueu para as mercadorías

A Praia de Bueu, areal precioso dun quilómetro de longo sucado por máis de tres regatos que como veas aportaban os elementos necesarios para que os bivalvos fosen abondosos e que algunhas anguías e troitas aventúrense ata o Canudo e o río Portela. Tamén contan que ata reos, outros din que troitas “arreadas”, andasen preto da Finca do Cura.

Isto ocorría ata principios do s. XX pois a praia era utilizada sobre todo para botar a arte, descargar o peixe, secar as redes e subir os barcos. Pero había unha demanda entre os comerciantes que tiñan que ir a outros portos, Marín fundamentalmente, a descargar mercadorías.

Sendo alcalde Agustín Gelpí Serra concedéuselle a Bueu o solicitado ao goberno polo grupo de fomentadores da salga: poder habilitar a Praia para o embarque e desembarque de produtos do país. Esto foi resolto co Real decreto do 22 de agosto de 1872 e publicado no Parte Oficial da cancelaría do ministerio de Estado o día 28.

Dado que Bueu non tiña porto, foi un fito importante para o pobo pois aínda que había as limitacións de necesitar autorización da aduana de Marín, xa recaía a responsabilidade de vixilancia e control no posto de carabineiros de Bueu.

Demanda dun cura ao coadxutor de Bueu por débedas

Aló polo agosto do ano 1900, o coadxutor de Bueu, D. Manuel Carreiro Martínez é denunciado polo tamén cura ecónomo de Sta María de Tourón D. Zoilo Poza Lueiro para que lle pague a débeda de 8.018 reais equivalentes a 2.004,5 pesetas (hoxe uns 12,04 €) que había contraído cando era coadxutor de Mourente.

Os cartos débense por préstamos e pagos que facilitou D. Zoilo ao coadxutor de Bueu. Laméntase o señor Zoilo, que sendo os dous curas teña que acudir ao xulgado e que o fai pola “resistencia pasiva” de D. Manuel Carreiro.  

O curioso é que o coadxutor di que non son certos os feitos e que non lle debe nada a dito demandante.

O representante legal de D. Zoilo, que en todo momento quería solucionar o caso de xeito amigábel, ante estes feitos desprega unha longa batería de preguntas onde expón con todo luxo de detalles, nomes, lugares, motivos, cantidades, todos os préstamos e o porque dos mesmos (case sempre por dificultades económicas da familia do coadxutor o por herdanzas). Incluso mencionou que, de non habelo axudado, este afogado polas débedas íase marchar para América e que grazas á axuda, como cura e amigo, puidera facer fronte a case que todos os pagos.

Non sabemos cal era a cara que puña o coadxutor mais si que se afirmou nas súas primeiras palabras de que non tiña débeda ningunha co demandante.

O resultado do xuízo posterior a esta avinza descoñecémola…  “Amiguiños, si, pero a vaquiña polo que vale”

O "asunto" dos cartos para mercar a Illa de Ons

Agora que as xentes do noso país están afeitas a ver nos medios de comunicación todo tipo de “asaltos” aos cartos públicos cometidos por algúns políticos ou tramados estremeiros coa política podemos pensar que é algo puntual no tempo. Se nos informamos ben darémonos conta que é algo de todas as épocas e non por iso menos desprezábel.

Reflexións semellantes a esta me fan lembrar unhas “acusacións” sobre o intento de adquisición directa da illa de Ons por parte do Estado ...,

... que xa dende finais dos anos vinte do século pasado comézase unha campaña, nos medios de comunicación e círculos políticos, de socialización e busca de alternativas á Illa de Ons apoiada, entre outros, por amigos e influencias da familia Riobó, propietaria da mesma[1].

Todo foi encaixando ata que no outubro do 1935 o goberno do estado decidiu, en Consello de Ministros e a propósta do ministro de Traballo e Xustiza, decretar a creación dunha casa para vagos e malfeitores en Alcalá de Henares e un campamento agrícola coa mesma finalidade na Illa de Ons.

Días despois de saír o Decreto aparecen nos xornais “El País” de Pontevedra e logo nos “La Libertad” de Madrid e “El Pueblo Gallego” a noticia do “Raro asunto da venda da Illa de Ons”, “amaños” ou “affaires”… Ata aparece o nome dalgún político implicado.

O mesmo xornal orixe da noticia do "asunto",  "El Pais" publica ao mes seguinte, 2-11-1935 na primeira páxina informando que feito averiguacións, e sen pretender perxudicar ao propietario de Ons, rectifica e di que ó valor dado de 250.000 pesetas “non se axustan exactamente á verdade” dado que habería que engadirlle unha grande cantidade polas "opercións financieiras" da venda que farían “elevar a cifra total a medio millón de pesetas en números redondos”. 

A raíz deste “escándalo” o Consello de Ministros do 6-2-1936 recúa anulando o Decreto 23/10/1935 relativo á adquisición directa da illa de Ons para a instalación da dita colonia agrícola penitenciaria de vagos e malfeitores.

Nota: Dado que a información oral recollida ao longo dos anos é contraditoria, a documentación oficial pouco aclaratoria e a cascada lutuosa dos acontecementos no panorama nacional, e en particular da illa de Ons, en momentos posteriores á anulación do decreto citado  fai que non me decante abertamente por darlle algún dos cualificativos dos que se din nesta entrada. 
Pero, ao igual que cando se fala “que ninguén cre nas bruxas, pero haber...”

---

[1] Cambeiro (novembro de 1928), Carballeira (“El problema social de la Isla de Ons”-1932 e “400 colonos isleños quieren las tierras-1933 en “El Pueblo Gallego”;  “La primera y única finca que se va a expropiar” coa reforma Agraria en Galicia – “Estampa” 1932), Joaquín Pesqueira (en 1930), etc. Dicír que todos eles son alleos a complóts directos con posíbeis “pelotazos especulativos” máis ben escriben por amizade e razóns sociais. O que non é óbice para que outros se aproveiten...

---

Víctor Said Armesto na Illa de Ons

Fai menos dun mes que vense de conmemorar o centenario do pasamento dun insigne polígrafo[1] o “noso paisano” Víctor Said Armesto (Pontevedra, 1871 - Madrid, 1914). Ao longo dos próximos meses celebraranse unha morea de actos: Simposios, conferencias, mesas redondas, etc.  co patrocinio da Deputación Provincial de Pontevedra, Museo do Pobo Galego e Fundación Barrié. Todo elo para sacar do inxusto esquecemento a unha figura senlleira do pasado e presente intelectual da nosa cultura.

Xa no xaneiro de 1996 demos a coñecer nun monográfico da revista O Candil do Colexio Público de Bueu[2] unha biografía de Víctor Said na que quixemos rescatar do esquecemento e pór en valor o seu legado que entre outra “axudou a dar sentido á nosa cultura”.

A súa relación con Bueu é moi ampla por razóns familiares e de longas estancias no pazo do Casal de seus avós maternos. O resumo que del fai o xornalista J. Pesqueira o define moi ben: “... grande parte do prestixio que rodea o nome e memoria de Víctor Said Armesto, reflíctese en Bueu, na bela vila de Bueu, á que tanto quería o ilustre crítico...”[3]

Pero agora quero rescatar un poema escrito, no ano 1898, na Illa de Ons onde percíbense as brétemas e as “ánimas” insulares.

A media noche[4]

A través de la neblina
desciende pálida y lenta
la claridad mortecina
de la luna, que ilumina
la llanura soñolienta.

Por su resplandor bañadas
álzanse mudas y heladas
en torno del monasterio
las tumbas desmanteladas
del trágico cementerio.

Y en las lápidas desiertas
desamparadas y yertas
sin flores, palmas, ni luces
abren sus brazos las cruces
de las esperanzas muertas.

Brotando de la neblina
recorre lenta y callada
una aparición divina
la llanura desolada
que a su paso se ilumina.

Fugaz, indecisa y leve,
su imagen pálida y breve
recuerda esas sombras vanas
sin contornos ni relieve
de las memorias lejanas.

Y por los claustros dormidos
la blanca visión se interna,
sin que aviven sus gemidos
los ecos adormecidos
de la soledad eterna.

Donde ayer libres de abrojos
brotaban las ilusiones,
hoy solo encuentran sus ojos
los olvidados despojos
de las muertas emociones.

Y sin esperanza alguna
de la niebla entre el misterio
va deshojando una a una
¡las flores del cementerio
al resplandor de la luna!

VÍCTOR SAID ARMESTO

Isla de Ons -1898

Grazas, Víctor! Penso que de ”bo nacido é ser agradecido” e estou de acordo co que dicía Murguía de Said “sei ben o que valía e canto ó perdelo perdeu Galicia”

---

[1] Escritor, crítico literario, orador, poeta, músico, investigador, … Primeiro Catedrático de Lingua e Literatura Galaico-Portuguesa, impulsor da Academia Galega, …

[2] https://db.tt/ECUlcJe3

[3] Faro de Vigo do 16-11-1927 páx.1

[4] Aparece no Diario de Pontevedra no cabo de ano do seu falecemento.