14/1/18

«Revista Destino. Ano 1942, nº. 254 (30 maio 1942) Páx. 7»
Historia da familia dos Xirivaos que de labregos fixéronse mariñeiros o que fixo que caeran en desgraza... Historias de naufraxios, premonicións, espíritos...
Bueu entra coma lugar onde aparece e onde é enterrado un dos Xirivaos….  O pazo do Casal, nese tempo taberna de Miguel Costas Acuña[1], a praia de Lapamán,...
Vale a pena escoitar estas historias de raíces mariñeiras, da man de Cunqueiro:
“Perdeuse no Gran Sol. As cadernas do ceo tremían, azoutadas por un Norés cego e frío. A néboa enchía ata os bordos o pozo do mar. O «Sisán» rodou na tempestade, como bébedo. Desapareceu sen deixar rastro. O Viluco deixaba sete fillos, o Carba, seis... Os xornais de Vigo publicaron as consabidas fotografías de mulleres enloitadas, nenos con grandes ollos pasmados. Retrataron a nai do grumete, Pedriño, o Xirivao. Eu coñecía a Pedriño. Era moi medrado, claro dos ollos, tostado na rillotería da ribeira. Era moi alegre rapaz. Ao seu pai, o Xirivao, levoullo o mar, facendo unha costeira do bonito. A nai quixo apartar ao neno da vida mariñeira, buscándolle un oficio en terra, nas fábricas, en calquera parte? Atopeino lavando vasos na taberna de Redondelo.
-¿Sabe? -díxome-. Embárcome no «Sisán». Vai ao mar do Sol.
A nai liárase cun mecánico e desentendíase do fillo.
-O Viluco non quería levarme, pero o Sendón di que haberá mala mar mentres estea un Xirivao en terra. Si me dera aquilo!...
Eu lle prometera a Pedriño unha vella cazadora de coiro para a súa primeira viaxe. Dinlla. Embarcouse con ela e con ela morrería. Eu levábaa posta aquela tarde chuviosa, con Luisa… Pobre Pedriño! O Cazás, apestando a augardente, colleume do brazo na taberna do Redondelo, achegou a súa boca desdentada ao meu oído e murmurou algo.
-Que?
-Viron o «Sisán». Din que tiñan unha promesa en San Andrés e veñen a ela.
O Cazás estaba bastante bébedo, pero el non soñara nin inventara a aparición do «Sisán».
- Víronos uns de Bouzas, cerca da Estaca.
-Mirarían ao Pedriño coa cazadora? -preguntei sorrindo.
-E mirarían! – respondeu, grave, o Cazás.
Correuse a historia por Cangas. Pepa, a do Viluco, foi a Pontevedra a consultalo coas cartas. Saíu  que si. Unha filla do Carba viu en sonos ao seu pai, coa cara destrozada e os ollos abertos, abertos, …
Esqueceuse a historia, como se esquecen todas as historias dos navíos perdidos e dos mariñeiros afogados. Pasaron varios anos. Eu ía a pe de Bueu a Cangas e parei no casal de Acuña a beber un pouco. Estaba alí o Cazás, que levaba o mesmo camiño ca min.
-Acórdase do «Sisán»? -preguntoume.
-Acordo.
-Volvérono a mirar. O miran dúas ou tres veces ao ano. Mirárono preto de Ons.
-E Pedriño tiña a cazadora posta?
-Tiña! Encargueille ao Xemil que mirara ben se o cruzaban. E viu. Pedriño estaba coa cazadora, sentado a popa. Miraron ao Viluco e a Manuel de Goás e ao Mañá. O Xemil é arriscado e quixo abordalo, pero desapareceu de repente «a pantasma» … O Cazás meditaba algo. O Cazás tiña entre peito e as costas unha historia.
-Quen faría o feitizo? -dixo-. Non se saberá nunca, pero eu creo que foi o pai de Pedriño, o Xirivao, o que se afogou na costeira do ano vinte. R o Cazás contou a historia do Xirivao. Mellor dito dos dous Xirivaos.
Os Xirivaos eran de terra dentro, de Pazos de Borbén, que é país de montañas. En Cangas traballaban as terras de millo e os viñedos. Eran labregos, que non mariñeiros, e o vello Xirivao, o avó de Pedriño non gustaba do mar. Colleitas son as da terra, o pan e o viño, e daba todo o mar, todos os peixes e fantasías do mar, por un cacho de boroa dourada, recendendo á cochura, e unha cunca daquel branco alegre e pícaro do Morrazo… O Xirivao era un labrego; non paseaba polo peirao nin acudía a ver a chegada das barcas. O Xirvao gozaba contemplando as terras, as árbores, os cumes que asoman sobre Vigo, terra dentro. Cando o fillo, Manuel, negouse a traballar na terra e quixo saír ao mar, o vello Xirivao pegoulle e o deixou por morto no curral. Pero Manuel escapou e andou de barca en barca e de «bou» en «bou» e un día aprobou para patrón de pesca. O Xirivao vello marchouse de Cangas e non se volveu a saber del. Dicían que maldixese ao fillo e ao mar, que profetizara mil calamidades aos Xirivaos que saíran ao mar.
-Nin afogados teredes paz! -maldixo.
Manuel Xirivao era patrón de pesca del «Lourditas». Casouse con A Raíña, que era mociña moi pulida, medio modista. O Xirivao pasaba os traballos do mar, pero consolábase coa Raíña, que era unha muller melosa, moi coqueta e moi apañada. Andaba moi linda e tiña a casa como un espello. O Xirivao pensaba que con el navegaba a sorte. Pero na costeira do ano vinte quebrou a racha e o «Lourditas» perdeuse fronte a Leixoes. Salvouse o Piquín.
-Ao Xirivao agarrouno un golpe de mar e levouno polo aire. Aínds o miramos uns minutos, a babor. Non podiamos facer nada. Corríamos sen goberno. O cadáver del Xirivao apareceu na praia de Gudiá.
O Piquín vira o cadáver; recoñeceuno. Era Manuel O Xirivao, comido polo mar, inchado e podre, pero O Xirivao, patrón de pesca do «Lourditas». Enterrárono …
Un mes despois, cerca de Bueu, na praia de Lapamán, apareceu un cadáver. Tería como cinco días de mar. Identificárono: era Manuel O Xirivao. Imposible! Pero non había dúbida: era Manuel O Xirivao, o afogado de Leixoes. Enterrárono en Bueu.
O Piquín non quixo crelo. O Piquín estivo en Gudiá o día do enterro do Xirivao e tamén estivo en Bueu. Era o mesmo cadáver, coa mesma roupa esnaquizada, a mesma inchazón, a mesma podremia … O Piquín enfermou e vía ao Xirivao en todas partes.
-Un día heino de mirar afogado de verdade, dicía.
Unha mañá atoparon a Piquín no cemiterio de Bueu. Volvérase louco. Morreu entre horribles medos, gritando, rexeitando coas mans ao Xirivao, ao patrón do «Lourditas», que non estaba afogado, que estaba sentado na cama do Piquín remendando unha rede, unha rede branca, que cheiraba a carne podrecida.
A muller do Xirivao, A Raíña, deu a luz. Pedriño era neno medrado, vivaz, rillote. O levaron a San Benito o Negro, para que os aires do pai non lle acollesen. Creceu xogando na praia. A Raíña dérase un pouco á bebida e pegaba ao rapaz. Non quería que fose mariñeiro. Pedrín andou de criado polas aldeas. A Raíña tiña corenta anos, pero aínda conservaba aquel garabeo, aquel donaire, aquela polidura. O mecánico, Xusto, roldábaa e terminaron por enrolarse xuntos. A Raíña despreocupouse do fillo, que veu de mozo á taberna do Redondelo. Pedriño tiña a fantasía do mar. Contaba a historia de seu padre.
-Como quería o mar a meu padre, que o tróuxoo ata Bueu.
O Viluco non quería embarcar ao rapaz. Pero Sendón impúxose. O Sendón aseguraba que o Piquín había sido toda a súa vida un quisicosa, que nin o mar o quixo, e que o Xirivao era un fachendoso, un mariñeiro, un temón, un aparello, un borracho. O Sendón embarcou a Pedriño no «Sisán».
-Pórtate ben -lle dixo-, que o mar é moi agradecido.
-Esto do «Sisán» -comentou o Cazás, é cousa dos Xirivaos. Non está ben mudar de casta. O labrego para a terra e os mariñeiros para o mar. O contrario é como casarse con estranxeira ou muller que non sexa da mesma clase dun. Entón veñen os amores desesperados…
O Cazás tiña razón. Eu pretendía comprender isto ben. Oía a Pedriño: «Cómo quería o mar a meu pai!» Se, tiña razón o Sendón, o mar é moi agradecido. A terra non é así, devora cadáveres. A riqueza do mar é maior: devora homes vivos; é cega e apaixonada, ten sangue nas veas e pódete acariciar coa man, mentres roda a ola polas areas e a espuma murmura, murmura como unha nana… E lévate a ela, ao seu peito, ao seu ventre, aos seus beizos, ás súas colleitas, cando es mozo aínda e tes a boca fresca, os ollos alegres, o corazón latendo. Os Xirivaos deixáronse coller polo ancho mar. Viñeran da montaña, pero aquí, na ribeira, fixéronselles os ollos claros… Calquera día, un mariñeiro de Ons ou de Estribela cruzarase co «Sisán», que levará na ponte de mando a Pedriño e a Manuel O Xirivao botando a rede con O Sendón, con O Mañá, con O Xemil, con O Villuco, con Maumau, con Manuel de Goás, con Pedro de Forxán,…, con todos os que deixaron o millo e o viñedo polo Gran Sol e a fantasía do mar… O mar é moi agradecido”.
Álvaro Cunqueiro


[1] Mercado á familia Aldao o 18-1-1914.

1/1/18

Botan foguetes na Carrasqueira, na Banda do Río,... felicítannos o Aninovo... Eu fago o mesmo aos amigos que seguides o blog do que pronto chegaremos ás 100.000 visitas (nas tres versións, dúas en  galego e unha en español).

Aproveito para falarvos de que o ano 1937 eran tempos nos que as xentes en Bueu andaban ás ordes da sirena da fábrica que a modo de chifre organizaba a vida de mulleres e homes das parroquias de Bueu. Tamén foron tempos difíciles e lutuosos para moitas familias. Todo ou case todo dependía dun fío, dun salvoconduto, dun permiso... polo que para avisarse nas parroquias recorríase ás campás. Se había unha morte, igual que agora, tocábase a defunto ou a gloria, segundo a idade deste; a ‘arrebato’ se era para avisar dunha desgraza, catástrofe ou perigo... Pero ao cura de Beluso, José Mª Blanco Clemente, ocorréuselle algo mellor que tocar a campá: Botar foguetes!
Peregrinación a Santiago da parroquia de Beluso
Así temos constancia que para facelo solicitou autorización ao Comandante Militar de Bueu[1], máxima autoridade neses momentos. Este concedeulle o permiso e comunicoullo ao Alcalde-Delegado Civil de Bueu nos seguintes termos:
Teño o gusto de comunicar a V. que autoricei ao Sr. Cura Párroco de Beluso para que na madrugada do día 7 do actual poida facer uso de dous ou tres foguetes (foguetes, non bombas) coa fin de avisar aos nenos de aquela parroquia que asistiran á peregrinación, a Santiago de Compostela, que teñen organizada; e outros dous ou tres foguetes ao seu regreso na tarde ou noite do mesmo día, ao obxecto de que os respectivos pais pasen a recollelos. Deus garde a V. moitos anos.

Bueu 5 de xullo de 1.937.

O Comandante Militar
Asdo. Gonzalo Torrente


[1] Gonzalo Torrente

16/12/17

Á noitiña do día 10 deste mes de decembro, en plena actuación da borrasca Ana con rachas de vento moi forte e choiva arreo tróuxome á memoria distintas imaxes[1] nas que as augas inundaban rúas e casas de Bueu, sobre todo da Banda do Río. Asolagamentos onde a desgraza dos afectados as veces tense mesturado co humor, como no caso de Berto Barreiro en piragua polo cruce de Alexandre
Bóveda con Pazos Fontenla.
Ía eu cara a Praza Massó con esa teima e, ao pasar por onde o río Bispo atravesa P. Fontenla, decátome da presencia do alcalde e dous policías municipais[2] que estaban no lavadoiro de Amieiras[3] enfaenados a inspeccionar o canle do Bispo para así evitar que puidera provocar anegamentos[4].  
   Logo dunhas breves palabras con eles nas que aproveitei para preguntar se houbera moitas ou poucas incidencias e así saciar de paso a curiosidade[5] marchei, ‘mollado coma un pito’, lembrándome dunha carta que polo ano 1923 os veciños de Bueu escribiran ao Presidente de Obras do Porto de Pontevedra para solicitarlle a realización de obras que evitara os danos que as reiteradas inundacións lle provocaban.
Eran tempos en que o alcalde era Miguel Nogueira Fraguas ao que lle deron unha copia da mesma e que poño aquí transcrita para vos a coñezades tamén:
Ilmo. Sr. Presidente da Xunta Administrativa de Obras do Porto.  Pontevedra -
Os que subscriben, veciños do Concº de Bueu, propietarios uns, e outros pescadores; maiores de idade, a Vd. Atenta  respectuosamente, expoñen:
Que por consecuencia de canalizarse as augas do arroio que existe na praia desta vila e punto denominado Banda do Río, por medio dun tubo que as dirixe ao mar, sucede nalgunha frecuencia, especialmente cando teñen lugar as mareas equinocciais, obstrúese aquel reténdose as augas, que ascenden de tal maneira do seu nivel ordinario que chega a formarse un lago que non soamente inutiliza por completo os predios superiores e contiguos a arroio, senón que tamén inunda as casas, ata o extremo de ter que saír seus donos en embarcacións, como así sucedeu no día oito do actual[6].
Que o exposto é un feito verídico pode ser comprobado polo persoal facultativo que teña a ben designar; e co fin de evitar continúen sucedéndose tanto dano como orixinou, non soamente nesta ocasión si que igualmente en anos anteriores, a S. I- Suplican sírvase dispor o conveniente ao obxecto de realizar as obras de ampliación ou reforma que sexan necesarias, no cal administrarei un acto de recoñecida xustiza e necesidade que ordene por elo esta veciñanza manifesta  súplicas
Bueu 10 de febreiro de 1923
Siguen 12 sinaturas
 




[1] Como as das fotografías.
[2] Para mais señas, veciños nosos…
[3] Noutros documentos Amiriras. Para todos, o que está preto do Colexio das Monxas.
[4] Dias antes vira na Praia maquinaria limpando a desembocadura do río.
[5] Caída de árbores, de chapas, etc. pero nada de gravidade.
[6] Referido ao xoves, 8 de febreiro de 1923 que houbo un grande temporal na costa atlántica da península con bastantes mortos no mar, sobre todo en Portugal e como podedes ler na nota de prensa, tamén morreu en Area de Bon unha muller cando recollía algas para abono (Galicia, 10-02-1993p2).

1/12/17

Dende o pasado 26 de setembro temos entre nós, e ata o 4 de marzo,  o coñecido Pergamiño Vindel. Esta peza clave da literatura galaico-portuguesa é unha copia realizada entre os s. XIII-XIV na que aparecen con pentagramas musicais sete ‘cantigas de amigo’ do trobador da ría de Vigo, Martín Codax.
Recibe o nome de Vindel na honra do seu descubridor, o libreiro Pedro Vindel Álvarez.
Nestes días unha morea de actividades, artigos na prensa, publicación dun extenso catálogo, conferencias[1], etc. dan idea da relevancia do evento e da importancia do manuscrito.
Aínda que hai máis de cinco anos que aparecen nas fichas de libros da miña web lles quero significar, aproveitando este interese polo Pergamiño Vindel, a relación de Bueu co mesmo. Interesante paréceme pór de manifesto que no único lugar onde se fai transcrición musicada[2] dunha parte destas cantigas, realizadas polo Freire Luís Mª Fernández Espinosa a partires da copia facilitada pola familia Vindel é no libro “Canto popular gallego” e que ten como editores e patrocinadores á familia Massó (Gaspar e José Mª Massó García):
“Y pues se trata de Galicia, es también modelo curioso el del trovador gallego (de Vigo, del siglo XIII, Martín Codax), cuyo reciente descubrimiento da más interés a este precioso trozo, tal vez de lo más antiguo que en España se conoce en canto popular regional, y que el autor llamó "Las siete canciones de la enamorada". No nos ha sido posible reconstruir más que los dos números que transcribimos, pues el manuscrito primitivo auténtico está, desgraciadamente, muy deteriorado. La Casa Vindel ha hecho una copia muy acertada de esta curiosa obra.”

Chegados a este punto sinalar que o fillo de Pedro Vindel[3], Francisco Vindel Angulo é autor, entre outras obras, de dous libros relacionadas co patrimonio bibliográfico da familia Massó (hoxe en día co Museo Massó). O título do libros son:



[1] O día 18 de novembro deste ano houbo en Bueu "Un vermú por Vindel" consistente nunha interesantísima charla a cargo da doutora en Filoloxía e experta en literatura medieval Mariña Albor. A presentación a fixo, pola librería Miranda, o seu propietario Fernando Miranda. Estivo organizada pola Consellería de Cultura, Educación e Ordenación Universitaria.
[2] Que eu coñeza.
[3] Descubridor do Pergamiño. Xa que tamén tivo un fillo libreiro chamado Pedro Vindel Angulo.