1/8/18

En carta dirixida ao Alcalde-Presidente do Concello de Bueu polo Comandante Militar deste porto, Gonzalo Torrente solicita un posto de vixilancia e escoita nun local do Concello de Bueu e o fai tal como transcribo:
“Disposto pola Superioridade poñer en execución o regulamento do Servicio Antiaeronáutica, e designado o persoal de milicias que compoñerá o grupo de vixía ou escoita nesta vila (pobo polígono), en servicio permanente, necesítase un local axeitado provisto de teléfono e de horizonte despexado. E reunindo o edificio dese Concello da súa digna presidencia as condicións adecuadas para a instalación de tan importante servizo de guerra, prego a V. teña a ben manifestarme, urxentemente, si, desde logo, pode esta Comandancia Militar contar con a cesión desa Casa Consistorial ao obxecto expresado. Deus garde a V. moitos anos.
Bueu 12 de xullo de 1937
O Comandante Militar
(asina: Gonzalo Torrente)

A resposta foi positiva e tiña como borrador isto que transcribo:
“Considerando ao interesado por V.  en comunicación desta data, éme grato participarlle que na parte alta da Consistorial antiga nas azoteas da mesma, e en comunicación con elas, existe un local que pode ser utilizado por ser o máis axeitado, pode utilizarse para o servizo de vixía e escoita que precisa o Regulamento de antiareonáutica e que a tal fin se interesaron con data e día Representante a compañía de teléfonos, instalaran urxente un aparato en dito local”.

14/7/18

Hoxe vexo no Facebook de Fernando Miranda avisándonos da lutuosa noticia do pasamento de Paco Costas. Para min foi unha sorpresa, aínda que esperada, pois lle seguía a pista dende que nunha entrevista que lle fixera Montse Carneiro na mesma La Voz de Galicia alá polo novembro de 2003 me chamara a atención unha das preguntas que a xornalista lle facía: - De onde ves?  E el respondeulle: -Das zapatillas de goma de pneumático que gastaba na guerra, ja ja; miña nai, que era unha galega de armas tomar, conducía un Citroën ata o Fronte de Guadalajara. Logo...
Esa resposta con tanta retranca fixo que me preguntase: E se foxe de Bueu?
Tras unha serie de pescudas, non moi longas, dei cun posible documento no que aparecía un tal Francisco Costas Verde.  Preguntando puiden atopar un amigo que algo lle soaba o nome e preguntou a uns parentes ata confirmalo. Púxome ao tanto dalgunhas cousas que me permitiron ir completando pouco a pouco unha pequena ficha da súa relación con Bueu entre as que resaltaríamos que aínda que seu pai, Serafín Costas Bacelar, era un mariñeiro natural de Aldán casara en Bueu con Carmen Verde Troncoso e vivían no lugar de A Graña cando o día 10 de novembro de 1931 naceu o seu fillo Francisco. Como seu pai estaba no mar, dous días despois achegouse unha tía materna do rapaz, chamada Dolores, a inscribilo no Xulgado. Como curiosidade dicir que asinaron como testemuñas o depositario e administrador do concello de Bueu, Ricardo Gómez Buceta e Francisco Franco Miranda.
Francisco Costas Verde, célebre como Paco Costas foi un recoñecido experto en seguridade viaria e motor, sobre todo a partires dos programas «La segunda oportunidad» (1977), «Todo es posible en domingo» (compartido con Tip y Coll, entre outros), «Grand Prix: Así es la Fórmula 1», etc. nos que era director, guionista e presentador.
O seu amplo currículo pódese buscar en internet. O que agora queremos é manifestarlle á súa familia o noso pésame dende o pobo onde naceu. D. E. P.

5/7/18


Dende os anos vinte do século pasado o santoral bueués ten un santo máis. Coñecido por todos os seus devotos como San Vir-Elas. Ata a eliminación do local do “Círculo Náutico de Bueu” presidiu unha das súas paredes nun cadro que se lle atribúe ao eximio debuxante Federico Ribas. O cadro pintado con técnica de tinta e grafito sobre papel de 60 x 43 cm, actualmente nos depósitos do Museo Massó de Bueu.
Fai anos o poeta Luís Ríos Dopazo escribiu sobre a orixe de San Vir-Elas e ese documento é o que lles transcribo a continuación para que aquel que non o coñeza decida poñelo ou non na súa lista ou santoral particular:
Copia cedida por Manuel Aldao
"Hoxe en día aínda podamos dicir que, sen matinar niso, sae para fora de nós unha devoción para pór diante das bruxas e os trasnos, vagarosos por camiños e encrucilladas, velas e candis para facerlle dar viravolta. Por elo, coido que a miña historia é auténtico enxebrismo galego anque mesturada e chea de paganismo celta.

Isto aconteceu cando nunha partida de dominó hai un dos xogadores que non lle vai na boa e a carón del está un home como Federico Ribas. Este nacera en Vigo no 26 de novembro de 1890 e tiña sona de ser home moi culto e de moita resonancia pois no seu tempo salientaba como debuxante tanto nas Américas como en España. En Francia chegou a ser director artístico da revista parisina “Mundial”; traballou en “Elegancia” e tamén colaborou na “Le Rire”, asínesmo que noutras editoriais.

Pois ben, este Federico Ribas pasaba os veráns en Bueu xa que era meirande compañeiro do señor Gaspar Massó. O Federico despois de terminar de comer acompañaba ó señor Gaspar ao Casino a tomar café e presenciar a partida de dominó. Era o Ribas un espectador atentiño, oíndo e matinando sobre o que dicían os uns e os outros entorno do xogo.

Un día sucedeu unha cousa extraordinaria, que motiva o que hoxe eu poida facela historia que estades e ler. Todo sucedeu así, e diso, humildemente, damos testemuña para a historia

Un dos xogadores, Barreiro o da Bomba, pois por tal era coñecido no pobo xa que usaba dito instrumento para despachar gasolina, cadrou que tiña mala sorte no xogo -”non lle ían” -; sempre lavaba malas fichas, aforcábano os dobres, e o bo do home, cando alguén lle dicía:

- “ Moi mala sorte tés, Barreiro”.

El sempre respondía:

- “ San vir elas”.

A cousa estaba feita. O xenio creativo do Ribas, que escoitaba calado, fixo e encargouse do resto. Un día chegou ao Casino cun debuxo que podedes ollar aquí a beira. Eu ata coido que semella un pouco ó señor Barreiro. O debuxo representa o “San Vir-Elas”. O “santo” amais da coroa ten uns guedellos e barbas fenicias, na man esquerda un tazo de café fumegando e na dereita un caxato de peregrino onde prende a soga que aforca o malpocado seis dobre, ingrato e desagradecido ser das partidas de dominó, de estraña cachola, ollos pechos e brazos de pito morto.

Como todo “santo” que se respecta ten a cintura de corda e nun extremo cólgalle e pende unha cabeza de allo, remedio probado encontra das bruxas.

Noutro lado ten un chaveiro onde pende un aviso da meirande importancia prós devotos: ”Pechade sen preguntar”. Primeira orde do “San Vir-Elas”, coido eu, a todos os xogadores de dominó e que pescudan aforcar o seis dobre. Non podían faltarlle ó noso santo “un par de anxos volvoreteiros e a serpente pecaminosa”.

Cando o “San Vir-Elas” estivo entronizado no Casino axiña os devotos do pobo encomezaron a traerlle ofrendas para que lles dera sorte no xogo. Uns era un tomate, outros unha cebola, mais sempre eran os mellores produtos da eira pois o retranqueiro “San Vir-Elas” non se deixaba amadurar por cousa ruín.

Asegundo os mais eruditos investigadores do “santo”, o primeiro milagre seu pasoulle o compañeiro Américo, bo home e mellor “peixe”. O Américo é bo católico; vai a misa e confesa, como todo católico, unha vez por ano si non hai perigo de morte, que nese caso faino cantas veces faga falta.

Un día asegundo el me contou, estando solteiro, acompañando a súa moza a casa ollou un limoeiro extraordinario, propiedade da nai da rapaza, cuns limóns de moito nabizo. Xogando coa sorte, roubou un limón e levoullo o “San Vir-Elas”. Ofrecer o limón e ter sorte no xogo foi todo un. El non cree nas bruxas pero ese día xogando o xulepe foi a primeira vez da vida en que gañara tanto carto. E din que berrou:

-”San Vir-Elas, eu non creo nas bruxas, mais desde este intre en ti fago confianza”.

Foi pasando o tempo e a devoción o “San Vir-Elas” foi esmorecendo. O santiño ollaba saír e entrar a xente no Casino, mais ninguén rogaba unha caridade. Eran tempos de apandar ata para os santos, pero o “San Vir-Elas” sabe agardar. En efecto, un bo día unha pandilla ollando ó “santo” cheo de teas de araña decidiron limparlle o polvo e o barro; deixárono novo do trinque. Logo, propuxeron de común acordo facer algo por el.

Respectar a tradición? Organizar algunha cousa nova? Venceron os innovadores, os de esperanza no futuro; había que sacar o “San Vir-Elas” a asollar un pouco, pois xa facía moito tempo que non vira o sol o probe do santo. Cousa feita. A semana seguinte da festa de Santiago no monte Hermelo, fixeron os seus devotos unha festa campestre acolá enriba con todo boato necesario. Ben, non pensedes mal. Non houbo misa, pois os santos enxebres non están canonizados. Sen embargo, a romaría foi de moito pistón. Tocaron os gaiteiros do Axuntamento, houbo sardiñas e costelas de porco asadas con vides de viña e carolos de millo, como nos tempos vellos. Todo foi mesturado co bo viño de Cela e daba xenio ollar a todo o mundo brincando ó son das muiñeiras e a xente ruxía e ruxía ata o ceo como diría Castroviejo.

Desde aquela, o “San Vir-Elas” ten a súa festa na primeira semana de agosto. Eu agardo o día no que o “San Vir-Elas”, aínda que sexa quedando fora da porta de Igrexa, teña a súa misa malia o seu enxebrismo, e a quen o pobo llo deu o Señor o bendiga.

Feito polo devoto do “San Vir-Elas”

LUIS RIOS DOPAZO

23/6/18


Galicia, e Vigo como referente, dende o mes de xaneiro ata este mes está a homenaxear ao intrépido mariño Blas de Lezo (1689-1741). O fixo no seu momento coa exposición na Casa de América co título «Blas de Lezo y la Guerra del Asiento»[1] que xa fora inaugurada polo Rei Felipe VI en Cartaxena de Indias no 2016 e que ao longo deste ano segue a percorrer España.
Na lembranza deste ilustre mariño púxoselle o seu nome a un cruceiro lixeiro[2] (1925 a 1932) que acabaría afundíndose nunhas manobras navais a cinco millas da costa de Fisterra e, por sorte, salvándose toda a tripulación.
Será neste cruceiro no que un 4 de maio de 1926, cando estaba en reparación no porto de Ferrol, a desgraza estivo a piques de segar a vida de dous mariñeiros do buque que caeran ao compartimento do dique[3] de proa de non ser pola afortunada intervención de bueués José Estévez Ferradás.
Por esas datas, José Estévez, de 1926 estaba en Ferrol rematando o ano de prácticas como Técnico Auxiliar da Armada[4]. Por mor da súa valentía outorgóuselle ao ano seguinte a Cruz de prata ao Mérito Naval con distintivo branco pensionada con 25 pesetas mensuais.
Todo un heroe! De Beluso…



Outros datos do segundo Condestable[5] José Estévez Ferradás:
Naceu en Bon, parroquia de Beluso.
A primeiros de decembro de 1932 sendo Auxiliar 2º foi trasbordado da cañoneira ‘Dato’ ao buque de transporte ‘Contramaestre Casado’.
No mes de abril de 1934 aparece na publicación ferrolá da Armada =Memorial Técnico del Auxiliar de la Armada” un artigo seu titulado «Distancias y estadías». En xuño deste mesmo ano é destinado coma Auxiliar 2º á Escola Janer de Marín.
No 1937 era Auxiliar 1º de Artillería.


[1] Exposición que estivo aberta en Vigo do 25 de xaneiro ata o 16 de marzo. Neste mes de xuño estamos a mirar polas rúas de Vigo exhibicións de duelos de espadas do s. XVIII na honra de Blas de Lezo.
[2] Dende decembro do 2004 a Armada Española ten unha fragata (F-103) que leva o nome de Blas de Lezo.
[3] Obra de construción que permite poñer os barcos en seco para reparalos, pintalos etc.
[4] Remataría o 1-6-1926
[5] Suboficial na artillaría de mariña.