1/11/18


No mes de outubro de 1927 o alcalde de Bueu emite una Orde na que se prohibe expresamente vender viño novo  antes do 1º de novembro e faino nos seguintes termos:
Por la presente advírtese a todos os expendedores de viños deste Concello, que se absteñan de vender o que procede da colleita deste ano, ata o 1º de Novembro próximo polos graves trastornos que poida carrexar á saúde en xeral; significando que todo aquel que contraveña o aquí disposto, será castigado sen contemplación algunha.
Bueu 7 Outubro 1927
O Alcalde
Camilo Davila

Interesante tamén é a relación dos ‘expendedores de viños’ do concello que poden lerse nas sinaturas polas que se dan por decatado da Orde da alcaldía: Manuel Estévez; Lino Pérez Paz; Manuel Geno; José Verdeal; Agustín Pérez; Carmen Camiña; José Portela; Eugenio Fernández; Carmen Gómez; Ramón Álvarez; Herminia Villanueva; Clemente Lago; Francisco Cerviño; Antonio Cerviño; Felicidad Rodríguez; Salvador Gil Loira; Ramón Fazanes; Juan Cestay; Avelina Portela; Manuela Masenlle; Agustín Pastoriza; Rogelio Padín; Agustina Garrido; Manuel García; José Calviño; Juan Riobó; José Collazo; Carmen Vidal; Benito Estévez; Francisco Rúa; Francisco Estévez; Víctor Carballo; Peregrina Álvarez; José Soliño; Esperanza Bustelo; María Abelarda; Rosa Rúa; Alejandro García; Carmen Domínguez; José López Castro; José Portela; Manuel Portela; Manuel Carballo; Nazario Rúa; Francisco Escaneo; Viuda Moledo; Manuel Otero; Andrés Cerviño; Antonio Graña; Avelina Pérez; Benito Santos; Francisco Novas; Eligio Prieto; Carmen Paredes; José Ogando; Manuel Portela; José Freire; José Costas; Virtuosa Estévez.

18/10/18

Dende hai moitos anos o segredo da igrexa nova da illa de Ons non é segredo, cando menos para un reducido grupo de persoas. Parte do mesmo apareceu publicado nunha páxina de Facebook[1] pero non tivo a repercusión que penso que debería ter.
Unha visita ás illas fai poucos días rachou o silencio que ao longo dos anos impuña a ‘modestia’ do protagonista deste segredo e da igrexa nova: A autoría do poema que pode lerse no fronte da capela.
 Sen mencionar o nome do autor, voulles comentar algunha cousa arredor do poema e de como este chegou alí.
Autor ante a obra
A mediado dos anos sesenta do século pasado, cando a igrexa e o poboado de Curro en Ons eran algo máis que proxecto do Instituto de Colonización, propuxéronlle ao profesorado de Bueu que fixeran un especie de concurso de poesía sobre a illa de Ons. Os rapaces, sen saber a finalidade do mesmo, levaron o labor coma tarefa para casa sendo a entrega do mesma voluntaria. O noso protagonista escribiu un pequeno poema pero logo decidiu non entregalo pois, por ser moi esixente consigo mesmo, non lle parecía de calidade. Mais a casualidade fixo que llo ensinara a un amigo a quen lle gustou tanto que o estivo animando durante un tempo para que o entregara, como así o fixo ao mestre Manuel Omil. Nos días seguintes á entrega os rapaces estaban á espera dalgún tipo de recoñecemento ou premio pero pasou o tempo e nunca máis volveuse a falar dos poemas e pronto todos esquecéronse dos mesmos.
Bastantes anos despois, e co motivo dunha visita de lecer á illa de Ons, o noso protagonista quedou pasmado ante algo que fixera na súa adolescencia e que estaba impreso en cerámica e, para maior ‘vergoña’, exposto ás miradas de todos. Unha mestura de sensacións encontradas o perseguiu durante moito tempo. Era o mesmo poema cunha soa palabra cambiada: onde el escribira ‘isliña’ agora era ‘illiña’. Decidiu non contarllo a ninguén que non foran da súa familia ou amigos moi achegados. Foi un segredo que ao longo dos anos todos gardamos por expreso desexo do autor. Aínda que pareza paradoxo eu sigo a respectar os desexos do amigo pero tamén creo que é relevante que se saiba quen escribiu algo que miles de persoas leron dende hai algo máis de cincuenta anos.


      SANTO

      San Xaquinciño da Illa                Esta illiña gallega
      dainos un ventiño en popa         defensa da nosa Ría
      pra chegar o a noso porto          e devota a San Xaquín
      que temos a vela rota                 o pai da Virxen María.


[1] De ‘... o Morrazo’ nunha entrada do 9 de maio do 2013.

1/10/18

O día 4 de xuño de 1939 o comandante de posto da Garda Civil de Bueu envía un oficio ao alcalde de Bueu solicitándolle que admita no Depósito Municipal, á espera do que decida o Gobernador Civil, a 5 mulleres, todas de Cangas, detidas por compra-venda de ovos sen a tarxeta-autorización do Negociado de Abastos. Requisáronlles 292 ovos en total.
Levaban seis días na cadea municipal cando o alcalde recibe comunicación do gobernador de que lles pon 15 días de prisión dos que se descontarían os que xa estiveron nesta. E nun segundo oficio o gobernador indícalle ao alcalde que debe vender os ovos a ‘prezo de tasa’ e poñer o recadado a disposición da autoridade gobernativa.

O 20 dese mesmo mes o alcalde envía comunicación de que os 292 ovos foran vendidos por 75,15 pts e foran depositadas ao través dunha conta do Banco Hispano Americano á conta do Xefe Provincial de Abastos.




Por se parecera que o narrado fora unha excepción exemplarizante dicirlles que non foi así, era un suceso bastante habitual. Como exemplo, no mesmo Bueu, o mesmo comandante de posto detén a outra veciña de Cangas tamén como ‘traficante de ovos’ e a manda ao Depósito Municipal á espera do que dispuña o gobernador. Decomisáronlle 42 ovos. O Delegado Provincial de Abastos manda vender os 42 ovos e o importe entregalos a “Comisos da Delegación de Abastos”...


25/9/18

Agora que se está a dar por rematada a campaña de verán é o momento de facer balance ou pararse uns intres a reflexionar e ata de botar unha ollada atrás para comparar sobre o fenómeno turístico.
O que para uns foi boa ou excelente tempada, para outros “un desacougo pola xente”.
Non serei eu o que poña tachas a estas cavilacións xa sexan positivas ou negativas.  O que quero é amosar esa outra mirada no tempo na que aparecen as reiteradas gabanzas de Bueu como lugar que quere proxectar o seu potencial de engaiolar aos posibles visitantes para que non só tendan
pontes na economía local senón que a enriquezan culturalmente facilitando o progreso en todas as direccións.
La Correspondencia Gallega_diario de Pontevedra - 29 agosto 1906 páx. 1
Como primeiro exemplo, polo de agora, preséntovos o que un correspondente facía a finais de agosto do ano 1906 no diario pontevedrés La Correspondencia, baixo a sinatura ‘X’ e co título ‘De veraneo’:
Isto das subsistencias lévame da man ao que puidera ser Bueu se non se procurasen comodidades aos forasteiros facilitando os medios de subsistencia: porque Bueu, que é verdadeiramente fermoso, con porto limpo, seguro e extenso, en exuberante e rica chaira, de atractiva paisaxe, de ceo azul en despexado e amplísimo horizonte, clima benigno, con praia de máis dun quilómetro, nunha cuncha pechada por unha cinta de bonitas edificacións, formando un lindo pobo cheo de establecementos industriais e mercantís, cuxa riqueza, si está coñecida non vai ben canleada; non ten Bueu vivendas para forasteiros, nin alicientes para os bañistas, nin sequera praza ou mercado diario […]
E logo da a súa particular visión de quen son aqueles que nos visitan e ata fai unha relación dos que considera máis relevantes:
...os forasteiros veñen aquí atraídos nada máis que por relacións de familia, ou por outras causas de amizade ou interese, que os achegue a estas praias onde están veraneando, o acreditado e coñecidísimo enxeñeiro industrial, intelixente director da notable revista “Artes-Industrias”; de Barcelona D. Gerónimo Bolívar, coa súa dona e fillos, que veu a esta praia ao lado dos seus irmáns; o ilustrado catedrático do instituto de Reus, literato e publicista Sr. Saiz Armesto, coa súa dona, sogra e fillos, que teñen aquí a súa casa de nobreza antiga dos Aldaos; a familia do señor Romero, escritor e xornalista filipino, que veu a renovar as relacións de amizade que de antigo lle unen co reputado Doctor Riobó, fillo de Bueu; e os señores de García Cobas de Pontevedra, pais políticos dos señores Massó, a cuxo lado pasan estes días. Moitísimo se podería facer para que os de fora, coñecendo este país, veñan a pasar a tempada de calor nestas praias; máis hoxe non o pedimos...”

1/9/18

 Antes de entrar en materia póñovos brevemente as orixes dunha capelanía, a de Santo Domingo
da igrexa de Beluso. Fundada polo natural de Cela, D. Domingo Piñeiro Blanco, presbítero tamén de Beluso o 16-10-1729 ante o escribán Tomás de la Rúa e Freire e consistía nunha capelanía titular e de padroado lego constituída baixo a advocación de Stº Domingo (no lateral de Ánimas ao lado dereita do Evanxeo) que tiña unha misa rezada perpetua ao alba tódolos domingos e festivos, dotándoa con bens suficientes para a sustentación do capeláns e ata para que estes puidesen ser ordenados sacerdotes (os que non o fosen)... e preferentemente ocupada, a proposta dos patróns “por seren Parentes do propio fundador”.
 Así chegamos ao 29-5-1788 en que a ‘Patroa’ nese momento, Gertrudis Pastoriza nomea, ante o escribán de Sta Cristina de Cobres, Antonio Jacinto de Arsaujo, a José Sebastián Fernández Regueiro, presbítero e veciño de Beluso como capelán levador dos bens e rendas da obra pía que baixo a advocación de Sto. Domingo fundara Domingo Piñeiro.
Ata aquí todo sería normal se non aparecera en escena o recen nomeado Tenente cura de Beluso, Benito Riobó, que reclama a capelanía ao considerar que lle correspondía legalmente por ser neto dun parente do fundador.
Ante as reticencias por parte do capelán José Sebastián, pois este xa levaba unha ducia de anos exercendo como tal, fan que en maio de 1800 Benito Riobó, dea o paso de querelarse para reclamar a capelanía. Para o cal da un Poder, ante o escribán Pascual de Juncal, a un procurador de A Coruña chamado Andrés López Couto  para que litigue no seu nome contra Joseph Sebastián Fernández Regueiro.
O argumento máis válido na querela era que Benito Riobó xustificaba a súa ascendencia como neto de Domingo Piñeiro de Castiñáns, veciño de Cela e nomeado como parente polo fundador da capelanía, razón máis que de peso polo que se consideraba seu lexitimo herdeiro:

Ante esta actitude firme, belixerante e, sobre todo, fundada, o demandado José Sebastián decide facer cesión da capelanía a Benito Riobó evitando así a contenda xudicial. Faino catro meses despois da demanda, o 5-9-1800, ante o mesmo escriban Pascual de Juncal poñendo fin de forma civilizada a unha disputa interna de curas dunha mesma parroquia por intereses nunha capela.


Arquivo H. Provincial de Pontevedra. Escrib. Pascual de Juncal
Data: 15-5-1800   Ca-1461(2) Fol.18  
Arquivo H. Provincial de Pontevedra. Escrib. Pascual de Juncal
Data: 5-9-1800   Ca-1461(2) Fol. 21

18/8/18

As burlas, chufas, mofas, mocas, acoso, etc. por desgraza danse en todas as épocas e lugares e sempre con dor para o vexado. Aínda que estamos no verán, e a modo de contrapunto, esta entrada do blog quere suxerir para a reflexión un exemplo de “broma tráxica” con resultado lutuoso.
A finais de novembro de 1920 aparece na primeira páxina do xornal madrileño La Acción unha noticia acontecida en Beluso. O que lle deu relevancia de carácter nacional a un desgraciado “accidente” no rural galego. A noticia apareceu tal como pode verse nas imaxes e que a continuación transcribo:

Broma tráxica
Vigo, 26. No pobo de Beluso aconteceu, orixinándoo unha broma, un suceso sanguento que custou a vida ao xove de quince años Antonio Miranda Martínez.
O feito foi así: Regresaban de pescar varios mariñeiros. Chanceaban estes co seu compañeiro Benito Dávila González. Este, indignado, colleu do chan unha pedra de bastante tamaño e lanzou con forza contra o grupo de pescadores.
A pedra feriu ao xove Miranda na cabeza, de tal gravidade, que faleceu pouco despois.
Segundo o ditame facultativo, a pedra partíralle o cranio.
Dávila ingresou no cárcere.


1/8/18

En carta dirixida ao Alcalde-Presidente do Concello de Bueu polo Comandante Militar deste porto, Gonzalo Torrente solicita un posto de vixilancia e escoita nun local do Concello de Bueu e o fai tal como transcribo:
“Disposto pola Superioridade poñer en execución o regulamento do Servicio Antiaeronáutica, e designado o persoal de milicias que compoñerá o grupo de vixía ou escoita nesta vila (pobo polígono), en servicio permanente, necesítase un local axeitado provisto de teléfono e de horizonte despexado. E reunindo o edificio dese Concello da súa digna presidencia as condicións adecuadas para a instalación de tan importante servizo de guerra, prego a V. teña a ben manifestarme, urxentemente, si, desde logo, pode esta Comandancia Militar contar con a cesión desa Casa Consistorial ao obxecto expresado. Deus garde a V. moitos anos.
Bueu 12 de xullo de 1937
O Comandante Militar
(asina: Gonzalo Torrente)

A resposta foi positiva e tiña como borrador isto que transcribo:
“Considerando ao interesado por V.  en comunicación desta data, éme grato participarlle que na parte alta da Consistorial antiga nas azoteas da mesma, e en comunicación con elas, existe un local que pode ser utilizado por ser o máis axeitado, pode utilizarse para o servizo de vixía e escoita que precisa o Regulamento de antiareonáutica e que a tal fin se interesaron con data e día Representante a compañía de teléfonos, instalaran urxente un aparato en dito local”.

14/7/18

Hoxe vexo no Facebook de Fernando Miranda avisándonos da lutuosa noticia do pasamento de Paco Costas. Para min foi unha sorpresa, aínda que esperada, pois lle seguía a pista dende que nunha entrevista que lle fixera Montse Carneiro na mesma La Voz de Galicia alá polo novembro de 2003 me chamara a atención unha das preguntas que a xornalista lle facía: - De onde ves?  E el respondeulle: -Das zapatillas de goma de pneumático que gastaba na guerra, ja ja; miña nai, que era unha galega de armas tomar, conducía un Citroën ata o Fronte de Guadalajara. Logo...
Esa resposta con tanta retranca fixo que me preguntase: E se foxe de Bueu?
Tras unha serie de pescudas, non moi longas, dei cun posible documento no que aparecía un tal Francisco Costas Verde.  Preguntando puiden atopar un amigo que algo lle soaba o nome e preguntou a uns parentes ata confirmalo. Púxome ao tanto dalgunhas cousas que me permitiron ir completando pouco a pouco unha pequena ficha da súa relación con Bueu entre as que resaltaríamos que aínda que seu pai, Serafín Costas Bacelar, era un mariñeiro natural de Aldán casara en Bueu con Carmen Verde Troncoso e vivían no lugar de A Graña cando o día 10 de novembro de 1931 naceu o seu fillo Francisco. Como seu pai estaba no mar, dous días despois achegouse unha tía materna do rapaz, chamada Dolores, a inscribilo no Xulgado. Como curiosidade dicir que asinaron como testemuñas o depositario e administrador do concello de Bueu, Ricardo Gómez Buceta e Francisco Franco Miranda.
Francisco Costas Verde, célebre como Paco Costas foi un recoñecido experto en seguridade viaria e motor, sobre todo a partires dos programas «La segunda oportunidad» (1977), «Todo es posible en domingo» (compartido con Tip y Coll, entre outros), «Grand Prix: Así es la Fórmula 1», etc. nos que era director, guionista e presentador.
O seu amplo currículo pódese buscar en internet. O que agora queremos é manifestarlle á súa familia o noso pésame dende o pobo onde naceu. D. E. P.

5/7/18


Dende os anos vinte do século pasado o santoral bueués ten un santo máis. Coñecido por todos os seus devotos como San Vir-Elas. Ata a eliminación do local do “Círculo Náutico de Bueu” presidiu unha das súas paredes nun cadro que se lle atribúe ao eximio debuxante Federico Ribas. O cadro pintado con técnica de tinta e grafito sobre papel de 60 x 43 cm, actualmente nos depósitos do Museo Massó de Bueu.
Fai anos o poeta Luís Ríos Dopazo escribiu sobre a orixe de San Vir-Elas e ese documento é o que lles transcribo a continuación para que aquel que non o coñeza decida poñelo ou non na súa lista ou santoral particular:
Copia cedida por Manuel Aldao
"Hoxe en día aínda podamos dicir que, sen matinar niso, sae para fora de nós unha devoción para pór diante das bruxas e os trasnos, vagarosos por camiños e encrucilladas, velas e candis para facerlle dar viravolta. Por elo, coido que a miña historia é auténtico enxebrismo galego anque mesturada e chea de paganismo celta.

Isto aconteceu cando nunha partida de dominó hai un dos xogadores que non lle vai na boa e a carón del está un home como Federico Ribas. Este nacera en Vigo no 26 de novembro de 1890 e tiña sona de ser home moi culto e de moita resonancia pois no seu tempo salientaba como debuxante tanto nas Américas como en España. En Francia chegou a ser director artístico da revista parisina “Mundial”; traballou en “Elegancia” e tamén colaborou na “Le Rire”, asínesmo que noutras editoriais.

Pois ben, este Federico Ribas pasaba os veráns en Bueu xa que era meirande compañeiro do señor Gaspar Massó. O Federico despois de terminar de comer acompañaba ó señor Gaspar ao Casino a tomar café e presenciar a partida de dominó. Era o Ribas un espectador atentiño, oíndo e matinando sobre o que dicían os uns e os outros entorno do xogo.

Un día sucedeu unha cousa extraordinaria, que motiva o que hoxe eu poida facela historia que estades e ler. Todo sucedeu así, e diso, humildemente, damos testemuña para a historia

Un dos xogadores, Barreiro o da Bomba, pois por tal era coñecido no pobo xa que usaba dito instrumento para despachar gasolina, cadrou que tiña mala sorte no xogo -”non lle ían” -; sempre lavaba malas fichas, aforcábano os dobres, e o bo do home, cando alguén lle dicía:

- “ Moi mala sorte tés, Barreiro”.

El sempre respondía:

- “ San vir elas”.

A cousa estaba feita. O xenio creativo do Ribas, que escoitaba calado, fixo e encargouse do resto. Un día chegou ao Casino cun debuxo que podedes ollar aquí a beira. Eu ata coido que semella un pouco ó señor Barreiro. O debuxo representa o “San Vir-Elas”. O “santo” amais da coroa ten uns guedellos e barbas fenicias, na man esquerda un tazo de café fumegando e na dereita un caxato de peregrino onde prende a soga que aforca o malpocado seis dobre, ingrato e desagradecido ser das partidas de dominó, de estraña cachola, ollos pechos e brazos de pito morto.

Como todo “santo” que se respecta ten a cintura de corda e nun extremo cólgalle e pende unha cabeza de allo, remedio probado encontra das bruxas.

Noutro lado ten un chaveiro onde pende un aviso da meirande importancia prós devotos: ”Pechade sen preguntar”. Primeira orde do “San Vir-Elas”, coido eu, a todos os xogadores de dominó e que pescudan aforcar o seis dobre. Non podían faltarlle ó noso santo “un par de anxos volvoreteiros e a serpente pecaminosa”.

Cando o “San Vir-Elas” estivo entronizado no Casino axiña os devotos do pobo encomezaron a traerlle ofrendas para que lles dera sorte no xogo. Uns era un tomate, outros unha cebola, mais sempre eran os mellores produtos da eira pois o retranqueiro “San Vir-Elas” non se deixaba amadurar por cousa ruín.

Asegundo os mais eruditos investigadores do “santo”, o primeiro milagre seu pasoulle o compañeiro Américo, bo home e mellor “peixe”. O Américo é bo católico; vai a misa e confesa, como todo católico, unha vez por ano si non hai perigo de morte, que nese caso faino cantas veces faga falta.

Un día asegundo el me contou, estando solteiro, acompañando a súa moza a casa ollou un limoeiro extraordinario, propiedade da nai da rapaza, cuns limóns de moito nabizo. Xogando coa sorte, roubou un limón e levoullo o “San Vir-Elas”. Ofrecer o limón e ter sorte no xogo foi todo un. El non cree nas bruxas pero ese día xogando o xulepe foi a primeira vez da vida en que gañara tanto carto. E din que berrou:

-”San Vir-Elas, eu non creo nas bruxas, mais desde este intre en ti fago confianza”.

Foi pasando o tempo e a devoción o “San Vir-Elas” foi esmorecendo. O santiño ollaba saír e entrar a xente no Casino, mais ninguén rogaba unha caridade. Eran tempos de apandar ata para os santos, pero o “San Vir-Elas” sabe agardar. En efecto, un bo día unha pandilla ollando ó “santo” cheo de teas de araña decidiron limparlle o polvo e o barro; deixárono novo do trinque. Logo, propuxeron de común acordo facer algo por el.

Respectar a tradición? Organizar algunha cousa nova? Venceron os innovadores, os de esperanza no futuro; había que sacar o “San Vir-Elas” a asollar un pouco, pois xa facía moito tempo que non vira o sol o probe do santo. Cousa feita. A semana seguinte da festa de Santiago no monte Hermelo, fixeron os seus devotos unha festa campestre acolá enriba con todo boato necesario. Ben, non pensedes mal. Non houbo misa, pois os santos enxebres non están canonizados. Sen embargo, a romaría foi de moito pistón. Tocaron os gaiteiros do Axuntamento, houbo sardiñas e costelas de porco asadas con vides de viña e carolos de millo, como nos tempos vellos. Todo foi mesturado co bo viño de Cela e daba xenio ollar a todo o mundo brincando ó son das muiñeiras e a xente ruxía e ruxía ata o ceo como diría Castroviejo.

Desde aquela, o “San Vir-Elas” ten a súa festa na primeira semana de agosto. Eu agardo o día no que o “San Vir-Elas”, aínda que sexa quedando fora da porta de Igrexa, teña a súa misa malia o seu enxebrismo, e a quen o pobo llo deu o Señor o bendiga.

Feito polo devoto do “San Vir-Elas”

LUIS RIOS DOPAZO