01/07/20

Un feito puntual relacionado coa investigación da salga ponme en contacto cun nome que ata hai
pouco descoñecía: Francisco González Garay, alcalde de Marín no 1869 e de 1883-1885. E resulta que me decato de que era o avó materno de miña avoa materna. Ata aquí case todo quedaría no anecdotario persoal de non ser que xa pasado máis dun ano decido ver se atopo algo dese tataravó e o primeiro que vexo é un Bando promulgado por el prohibindo, entre outros, o pago de ofrendas e oblatas aos curas. E era o ano de 1869! Sorprendeume que desde un concello se lexislase, e con tanta claridade, nese sentido.
Acendéronseme as luces e lembreime dunha noticia de Bueu sobre o mesmo tema que tiña agochado por algún lado e que ía pór nunha Entrada cando marcharon as monxas de Santa Clara, grandes receptoras de ovos por parte fregueses das comarcas da contorna pontevedresa, pero que nunca chegou a ver a luz neste blog e que aproveito agora para transcribir: “Onde está a conciencia dos que a claman? – Aínda que non somos partidarios de meternos onde non nos chaman, non podemos tolerar feitos que están pasando e que seguirán ocorrendo, se non se trata de obstaculizar certos abusos cometidos en varias parroquias, onde a ignorancia duns e o absurdo temor doutros, son os principais factores que se aproveitan para obter pingües beneficios.
Na parroquia de Cela -citamos esta porque en Bueu e Beluso xa vai derrocada a abusiva costume- seguen o bochornoso hábito de levar ao párroco unha ducia de ovos por matrimonio e media ducia aos viúvos.
Este tributo é imprescindible para quedar anotado no libro como “bo católico” e para logo, se necesitan apadriñar algunha criatura, non ser rexeitados por “herexes”, ou en caso de morte, ser sepultados no cemiterio católico.
Vemos familias que, a pesar de carecer de medios económicos para levar o indispensable pan os seus fillos, acoden -senón os teñen llos piden aos veciños- coa súa ducia. E, por se foran poucos os gravames doutras ordes que soportamos!...
Saben que hai tantas necesidades e miserias, e sen embargo reciben as esmolas dos desgraciados.
E agora un pequeno cálculo. Supoñamos que na citada parroquia hai 500 matrimonios. (Hai moitos máis -non contamos viúvos-; pero que sexan eses os que “contribúen”). Cincocentas ducias de ovos a dúas pesetas, como actualmente se cotizan, (se non levan estes abónase o importe en metálico), fan mil pesetas. E pensar que hai tantas calamidades a que atender sen que ninguén se interese por elas!
Por que razón ten que cobrar un señor sen traballo algún, mil e pico de pesetas, habendo tantas familias morréndose  de miseria e de quen nin uns nin outros se preocupan para vergoña de todos? Por que non damos ao veciño máis necesitado o que regalamos a xente que lle fai menos falta? Onde está a conciencia e amor ao próximo?
Pensen os labregos. Poñan a vista nos fogares de seus irmáns os desherdados e logo obren segundo lles diten seus sentimentos. Non lles pido máis.” 
El pueblo gallego 22-2-1930 páxina 8
 Certo! Este dato é do 1930 pero ese “costume” durou en algunhas parroquias do Morrazo ata non hai tantos anos.
Hai quen di, e con razón, que é un acto “voluntario”. E se non cumpres con esa “voluntariedade”?. Ao respecto algo está dito no artigo transcrito. Pero todo dependía da actitude de cada párroco. Ata podía dirimirse xudicialmente. Así se fixo nas dúas sentencias que teño a man, das que porei unha nota dos “Considerando”, do “Resultando” e do “Fallo”.
O primeiro exemplo dun xuízo é de Sta. María de Oza (1906) onde o cura denunciou a uns fregueses por non pagar reiteradamente os ferrados de trigo e millos, ovos,... da oblata. O xuíz entre moitas alusións xustifica a obrigatoriedade en base a unha morea de disposición leagais, concilios, etc. e como resultado condenados a pagar...


Outro sería o xuízo contra o cura demandado polos seus fregueses, por obrigalos ao pago das ofrendas e que se celebrou en A Coruña (1915) e cun resultado semellante ao anterior.



Alguén podería pensar que era “voluntario”... cando se pagaba, pero “obrigatorio” cando non se satisfacía.

Nota: Si se queren ler as sentencias completas, pois dan unha idea clara dos argumentos das partes e da autoridade xudicial,  premer nos seguintes enlaces: Sta. María de Oza (1906) no Boletín Oficial do Arcebispado ou o de A Coruña (1915) no xornal El Correo de Galicia do 7-8-1915 páx. 1-2

15/06/20

(Continuación)
Aínda que radicalmente distinta na época, na temática e na cor, quero presentarvos outra quenda de cromos vinculados con Bueu. Se os anteriores estaban relacionados coa paisaxe, os de hoxe teñen en común o Deporte.
 Este primeiro ven do mundo da vela. Atópase en España Deportiva, álbum publicado en 1965 pola editorial catalá Crosal onde, como reza na portada, están “todos os campións de España”.
O cromo (6 x 7 cm) é o número 180 do apartado Vela. Nel poden verse na terraza do Náutico de Vigo a Fernando Massó e ao seu primo Tomás Massó, que se proclamaran, facía pouco, campións de Europa de Snipe co seu barco “Norte”.
Pero falar de deporte e de cromos en Bueu o que acapara a maior cantidade ao longo do tempo é Amador Lorenzo Lemos[1] consecuencia da súa traxectoria na elite do fútbol español.
Como poden observarse nas fotografías expostas moitas van ser as editoriais (FHER, Este, Lisel, Cano, Panini, El Periódico de Barcelona, etc.) que sacarán cromos da Liga nos anos en que militaba Amador como porteiro de equipos de primeira división, coma o Real Madrid, Hércules, Barcelona ou Real Murcia.


Outra colección interesantísima de cromos coa temática deportiva é o magnífico álbum Colección Oficial 2019-2020 que este ano sacou o ADFS BUEU (Agrupación Deportiva Fútbol Sala Bueu) no que aparecen os cromos dos compoñentes de todas as categorías pertencentes ao club.

Como último exemplo de cromos de Bueu o temos no Colexio A Pedra.  Trátase dun fermoso álbum que entregaron as profesoras, Cristina e María, ao seu alumnado con todas as fotografías deles e dos momentos de interese dos dous cursos da etapa infantil que agora rematan. 

Nota: De seguro que haberá máis cromos de Bueu xa sexan de Amador, doutras persoas, paisaxes, patrimonio, etc. pero non as posúo ou teño referencia. Por se hai suxestións, lembrar que este blog sempre está aberto para ser ampliado, cambiado, etc.


[1] Amador Lorenzo Lemos: A súa biografía, entrevistas, traxectoria, etc. pode verse na miña  web: https://descubrobueu.wixsite.com/bueu/amadorlorenzo  (ou de forma curta: http://xurl.es/amador1) ou no folleto “50 aniversario Club Deportivo Bueu” (tamén na web) http://bueu.esy.es/Folletos/DeportivoBueu/DeportivoBueu_20_Biografia_Amador.pdf (de forma curta https://xurl.es/amador2 ).


01/06/20

Cambiando radicalmente de tema presentarei, nesta e na próxima entrada, unha pequena
visión de Bueu e as súas xentes (1930-1999) ao través dos poucos Cromos que saíron naqueles álbums cos que nenos e maiores practicaban a arte da colección e do intercambio.
O primeiro cromo que presento é unha «Vista general» de Bueu que apareceu no álbum «Estampas de Galicia» que no 1935 editou o fotógrafo Luís Casado Fernández (Ksado).


Forma parte da colección de 407 fotografías de cor sepia, co número 9 da serie 14 que percorren os monumentos, paisaxes e etnografía galega.
As súas dimensións son bastante grandes, 9 x 12 cm se as comparamos coa media habitual nos cromos.     
Outros dous pequenos cromos (5 x 8 cm), cunha temática semellante, son os que pertencen á colección «Las Bellezas de Galicia», que apareceron nun segundo álbum editado, coa técnica do ocogravado, por Juan Gil Canella na década dos 40.
O primeiro, ten por título «Regreso de la pesca» e pertence á Serie 35 Marín-Bueu co nº 3. A calidade da imaxe non é boa pola técnica e polo tipo de papel e tinta utilizados.

O segundo é o nº 4 da Serie 47 Bueu e ten o título «Camino a la Playa de Beluso». O curioso desta foto é que foi quitada coa mesma paisaxe que outra, de finais de febreiro de 1926, que se lle atribúe á norteamericana Ruth Mathilda Anderson (aínda que pode que sexa unha das 2800 que mercou a fotógrafos galegos).

(continuará)

14/05/20

A súa familia e veciños de Ons e Bueu reciben con dor a noticia do falecemento de Staffan Mörling, a quen lle gustaba que o definiran coma: “Etnólogo sueco que foi feito
‘prisioneiro’ polo embruxo da Illa de Ons, onde casou”.
O profundo desa relación de “enfeitizo” con Ons e Bueu foi medrando e explicitándose con grande nitidez co paso dos anos, das súas manifestacións, dos seus libros, da súa vida entre nós. O que nos permitiu ver o latexar de dúas culturas e o vagar dunha embarcación nórdica na busca desa outra dorna que navegaba pola nosas rías. Embarcacións que quedaron reflectidas na memoria documentada, que son os libros, e que puxeron a Galicia, a Bueu e a Ons nun lugar relevante da etnografía e cultura mariñeira mundial.
Falar de Staffan Mörling, non só é falar do sueco de Ons, de barcos, de cultura mariñeira, dun Fillo Adoptivo de Bueu, ou dunha rúa de Bueu... senón de amor por Ons, pola nosa cultura, por esta terra que dende hai máis de cincuenta anos tamén é a súa.
A familia, Ons, Bueu e o mundo da cultura choran a un dos seus fillos, Staffan Mörling
Descanse en paz!

08/05/20

Por fin chega o remate da ‘desescalada’ anunciada na Entrada anterior ... O que ía ser unha visión monográfica das enfermidade epidémicas/endémicas en Bueu (meninxites, do aparato dixestivo, do corazón ou cerebrais), non tratadas ata agora, compartirán espazo e as simplificarei poñendo de cada unha delas uns pequenos apuntes e unhas gráficas[1] que porán de manifesto o seu influxo real en Bueu ao longo de medio século.
Comezaremos desde as de maior a menor incidencia numérica na poboación e para non estendernos agrupareinas por aparato ou órgano principal atacado.
Penso que o relevantes sería non só coñecer de que enfermidades se morría senón tamén o porque da mesma: se se dá a consecuencia dunha forma de transmisión difícil de atacar, se se debe a una insuficiencia alimentaria, carencias hixiénicas, etc. Cando vexamos en que consiste a enfermidade e as gráficas de cada unha ao longo do tempo, poderíamos estar en condicións de entender ou contestar a algunhas desas cuestións coa axuda que nos pode aportar a historia dos nosos pobos.

Gastroenterite, Enterite, Entrecolite, gastrite, etc.:
Definir cada unha delas sería ser longo e non propio dunhas anotacións nun blog coma este.
Máis simplificando, poderíamos dicir que estas se dan pola inflamación da mucosa do estómago (Gastrite), do intestino (Enterite), dos dous (Gastroenterite),... Case sempre hai unha causa infecciosa, inxestión de alimentos contaminados ou, como no caso das gastrites crónicas  pode ser por a bacteria Helicobacter pylori, etc. 
Estas enfermidades, con distintas patoloxías e orixe supoñen o maior índice de mortalidade en Bueu nos 50 anos estudados. Concretamente 277 falecementos por estas causas, o que supoñen un 21,2 % do total das enfermidades rexistradas no período estudado. Coa mirada no pasado houbo anos como os datos que recolle José Mª Estévez para 1864/68 que “unha praga de enterite, disentería, etc. Sobre un total de 260 defuncións, foron nenos, nada menos que 136 nas tres parroquias 
Hay períodos, por ejemplo 1940/46, en los que la cuarta parte das gastroenteritis están certificadas como “Gastroenterite coleriforme” lo que añade un elemento más de preocupación a la debilitada salud social de Bueu en esos momentos.
Na evolución da gráfica vense os picos en momentos históricos complicados, así como o grande descenso da incidencia na poboación durante a alcaldía de José Rodríguez Estévez (1914-18)[2] e, nunha segunda fase, cando se comezou a despegar da “época da fame” da posguerra, a partires dos 50s.


 Pneumonía, Bronquite, Broncopneumonía, Conxestión pulmonar, etc.:
Aquí, nas enfermidades relacionadas co pulmón non contabilicei as Tuberculoses pulmonares por ter sido xa tratadas monograficamente na Entrada anterior do blog.
As enfermidades que tiven en conta neste apartado afectan ao sistema respiratorio e case sempre por causas infecciosas tanto bacterianas, como neumococo, legionella, etc., como por virus ou por fungos.
Simplificando, chámase Pneumonía cando a infección dáse no tecido pulmonar; se é nos bronquios, Bronquite; se se localiza na zona máis distal ou afastada das vías aéreas e nos pulmóns, Broncopneumonía; se hai acumulación de líquidos e inflamación dos pulmóns fálase de Conxestión pulmonar; etc.
Estas afeccións do sistema respiratorio ocupan o segundo lugar nesta macabra clasificación cun 17,6% das mortes[3]; cun total de 231.
Na gráfica non hai dúbida da tendencia ascendente e de que o pico coincide coa década dos 30s. Puxen na gráfica con cor laranxa os datos que corresponden ás enfermidades citadas neste parágrafo e, en azul, o que sería a suma de todas estas cos datos da Tuberculose pulmonar. Como se ve seguen a mesma tendencia polo que é previsible que as causas sexan parellas. Polo que se coñece da época, a falta axeitada de habitabilidade nas vivendas sumada aos períodos de escaseza no mundo do mar, alimentación precaria, etc. propiciaron este tipo de decesos.


Sistema nervioso central , S. cardiovascular e Meninxite:
Estes tres grandes grupos de enfermidades moi diversas acapararon do total, pola mesma orde, o 13,4%, 10,1% e no caso da Meninxite un 3,7%.
Entre outras moitas cousas que se observan nas gráficas é o incremento das enfermidades cardiovasculares (Cousa da modernidade!, diría a miña avoa) e unha tendencia á baixa, con alzas puntuais (1946), froito do coñecemento das enfermidades, ás menciñas nova e, en definitiva, á profilaxe en xeral.  





Quixera rematar poñendo de releve a idea, estes días xeneralizada, de que o medo é o máis infeccioso das epidemias e quizais o peor deste é cando o “contaxio social é bastante xeral pode usarse para moitos propósitos, como a propagación de rumores, modas, pánicos, innovacións e moitos outros tipos de trazos culturais[4] que nos levarían a unha saída sen camiño de retorno.

[1] A metodoloxía empregada, como xa indicara na Entrada anterior, foi elixir ao chou un ano, saíu o 1904, e un número do 1 ao 10, saíu o 6.  O que fixen a continuación foi, partindo do ano 1904, ir anotando das enfermidades o número de falecidos en cada unha delas. Repetindo este procedemento en cada un dos anos, de seis en seis, e a un universo que abarcou a totalidade dos 1.309 falecidos neses anos.
[2] Aínda que o número de pobres seguía a ser elevado, as salgas e as fábricas de conservas traballaban a todo ritmo, entre outras para fornecer ás tropas contendentes na I Guerra Mundial.
[3] Ascendería a un 23,8% do total se sumáramos as Pneumonías, bronquites,... co a Tuberculose pulmonar.

[4] Frase que tomei prestada a Peter Turchin do seu libro Ages of Discord, cando está explicando o seu Modelo de  dinámica de contaxio social.